Chuyện chẳng có đáng kể nếu tôi không có dịp gặp và làm việc với ba vị bác sĩ, là giáo viên của Trường Trung học Y tế tỉnh Phú Thọ, lần đầu tiên vào TP. Hồ Chí Minh và miền Nam. Sau những ngày làm việc vất vả, chúng tôi đưa ba bạn đồng nghiệp đi thăm thành phố Vũng tàu cho biết “biển phương Nam”. Trong lúc chuyện trò, bác sĩ Phạm Hữu Trí, Phó Giám đốc Sở Y tế Bà Rịa - Vũng Tàu ( nay đã về hưu) tình cờ nhắc lại bài thơ “Thư cho bé sơ sinh” của tôi thời sinh viên thì thầy Nguyễn Hồng Hải, một trong ba bác sĩ Phú Thọ bỗng chồm lên, ôm lấy tôi, mừng rỡ: “Thế ra anh chính là tác giả bài thơ đó ư?”. Rồi thầy đọc liền một mạch. Thầy nói gần 20 năm, năm nào dạy lớp nữ hộ sinh ở Trường Trung học Y tế Phú Thọ, thầy đều đọc cho họ nghe bài thơ mà thầy không biết tác giả là ai, chỉ nói “khuyết danh” thôi.
Hồi đó, đầu thập niên 1960, phải học đến năm thứ ba Y khoa chúng tôi mới được thực tập đỡ đẻ trên người. Mỗi sinh viên phải đỡ ít nhất 20 “ca” sanh thường, không bệnh lý, tại Bệnh viện Từ Dũ. Tối tối, chúng tôi túc trực ở phòng nhận bệnh để “bắt ca”. Một hôm, đợi đã khuya, chưa bắt được “ca” nào, tôi đã hơi nản thì một cô nữ hộ sinh bỗng kêu: “Có ca 4 cm, ông thầy nhận không này?”. Thời đó, các cô gọi chúng tôi là “ông thầy” thân mật dù chúng tôi chỉ là sinh viên y khoa. “Ca 4 cm” là ca mà cổ tử cung đã nở gần trọn, sắp sanh. Tôi mừng quá, nhận lời ngay. Tôi đưa sản phụ lên phòng sanh, thăm khám, làm vệ sinh các thứ, theo dõi cơn co tử cung, ghi chép cẩn thận vào hồ sơ bệnh án rồi còn ngồi bên trò chuyện cho sản phụ quên đau. Tôi nghĩ đến mẹ mình, đến những giọt mồ hôi của biết bao bà mẹ chờ sanh khác. Đến gần sáng thì cơn đau đã rột. “Lúng túng” một cách lành nghề, tôi cũng đã đỡ được ca đầu tiên mẹ tròn con vuông! Lòng lâng lâng tôi đẩy xe cho hai mẹ con về phòng, rồi viết bản “phúc trình”. Trời đã hửng sáng. Bên ngoài khung kính cửa phòng sanh, Sài Gòn vẫn tấp nập và hừng hực không khí ngột ngạt những ngày tháng của năm 1965. Đột nhiên, một cảm xúc trào dâng trong lòng, tôi viết liền một mạch ngay sau phần bệnh án một bài thơ nhỏ: Thư cho bé sơ sinh.
Sáng hôm sau, giáo sư Hoàng Ngọc Minh đọc bản tường trình của tôi, gọi tôi vào rầy: “Đỡ đẻ không lo đỡ đẻ, lo làm thơ!”. Tôi biết thầy không giận vì tuy rầy mà giọng thầy ấm áp. Mấy ngày sau đó, chẳng ngờ bài thơ viết vội trong đêm trực đã được phổ biến nhanh chóng trong giới sinh viên và nữ hộ sinh. Ai đó đã viết bài thơ lên bảng đen. Bài thơ sau được đăng trên báo Tình thương - một tờ báo của sinh viên y khoa Saigon và in lại trong tập thơ đầu tay của tôi, tập “Tình người”, in ronéo năm 1967, do Thân Trọng Minh, người bạn cùng khóa, sau này là một bác sĩ kiêm họa sĩ trình bày bìa, với tranh của Cocteau. Năm 1973, Bác sĩ Lương Phán đăng lại “Thư cho bé sơ sinh” trong một tạp chí y học do ông phụ trách, và đã trả nhuận bút rất cao cho bài thơ mà ông nói là “vì tôi rất thích”. Điều thú vị là sau 1975, nhạc sĩ Phạm Trọng Cầu chống nạng đến thăm tôi - anh vừa mới ở tù ra, trước đó tôi chỉ biết tiếng anh qua Trường làng em và Mùa thu không trở lại - nói chỉ đến thăm để tặng cho tác giả bài thơ bản nhạc “Thư cho bé sơ sinh” mà anh đã phổ từ trong nhà tù nhờ đọc được cuốn tạp chí y học của bác sĩ Lương Phán. Anh nói anh viết là để cho Thái Thanh hát, nhưng bây giờ tình thế đã khác rồi!
Gần đây, tôi tình cờ phát hiện trên mạng, có một bản dịch sang tiếng Anh bài Thư cho bé sơ sinh rất hay của Phát (Phat’blog)- với những lời tâm tình của người dịch thơ làm cho tôi rất cảm kích. Bài thơ và bản dịch tiếng Anh này có thể tìm thấy ở đây.
Còn chú bé sơ sinh - hay cô bé?- của tôi lúc đó thì nay đã qua tuổi 40 rồi còn gì! Biết đâu cũng đang đọc những dòng chữ này. Mới thôi!
Đỗ Hồng Ngọc
