Ông Trời là ông nào? Và sao kể khổ cứ nhất thiết phải kêu giời?
Bản thân cụm từ “than thân trách phận”, không cần phải cố gắng phức tạp hoá, thì cũng đã hàm ẩn nhiều quan niệm triết học vô cùng quan trọng. Hãy thử nghĩ xem, khi một ai đó kêu lên “trời ơi là trời!” thì “trời” được hiểu là thực thể nào? “Ông Trời” được hiểu như một nhân vật toàn năng như Thượng đế, hay ám chỉ tổng thể vũ trụ và tất cả mọi thứ bị nó chứa đựng?
Khi một người than “Trời ơi, tại sao tôi khổ thế này?” thì chữ “trời” ở đây có thể chỉ yếu tố tự nhiên. Nhưng tự nhiên mà ta nói tới ở đây không chỉ dừng lại ở bầu trời, dòng sông, những triền đồi, mà ám chỉ những ngoại lực tác động lên đời sống của con người. Ngoại lực này không thể được điều khiển bởi ý muốn hay ý chí cá nhân, mà chúng nằm hoàn toàn bên ngoài sự hiểu biết của chúng ta.
Thế giới thiên nhiên với người xưa là một thế giới màu nhiệm, bởi vạn vật hữu linh. Người phương Đông tìm cách sống hài hòa với tự nhiên như một cách trân trọng thiên nhiên và năng lực của nó, thay vì cố gắng kiểm soát mọi thứ. Cuộc sống giữa con người với thiên nhiên giống như một tổng thể thống nhất chứ không tồn tại biệt lập hay chống trả lẫn nhau.
Nhưng nếu trời đất giao hoà, vạn vật sinh sôi như vậy, thì tại sao con người phải đau khổ và than trời than đất? Đó là bởi trong quan niệm của họ, chính trời đất là bàn tay nhào nặn nên số phận của họ.
Hiểu một cách đơn giản, con người là do trời đất, thiên nhiên sinh ra, vì thế mặc nhiên, con người bị ấn định số phận bởi những yếu tố siêu hình. Giống như chiếc lá trôi theo dòng nước, chúng ta trôi theo dòng đời.
Nỗi than thân trách phận không đơn thuần chỉ là lời nói oán trách từ kẻ nói là con người, đến kẻ nghe là thần linh, số phận. Khi thứ điều khiển chúng ta là toàn bộ tất cả các ngoại lực, là thiên nhiên, là tổng hòa của mọi thứ, thì nỗi oán than nhắm vào việc bị mắc kẹt ở một vị trí duy nhất. Nỗi oán than nhắm vào những gì không thể đổi thay, chính vì thế nên ta mới chất vấn ngược lại trời đất về số mệnh của mình.
