Hen suyễn là một bệnh phổ biến khi các đường dẫn không khí nhỏ trong phổi bị hẹp lại. Tình trạng thu hẹp xảy ra khi đường dẫn không khí bị sưng và viêm, khiến chất nhầy tiết ra nhiều hơn. Ngoài ra, các dải cơ xung quanh đường dẫn không khí trở nên thắt chặt hơn. Trong lúc lên cơn suyễn, không khí bị mắc kẹt trong các túi phổi. Những thay đổi này khiến không khí đi vào và ra khỏi phổi (đặc biệt là ra ngoài) khó khăn hơn và gây ra thở khò khè, ho và khó thở.
- Không khí bị mắc kẹt trong túi phổi
- Các dải cơ được thư giãn
- Các dải cơ thắt chặt hơn
- Vách của đường hô hấp bị viêm và sưng tấy
- Đường hô hấp bình thường
- Đường hô hấp có bệnh hen suyễn
- Đường hô hấp có bệnh hen suyễn khi lên cơn suyễn
Thở khò khè rất phổ biến ở trẻ sơ sinh và trẻ chập chững biết đi, nhưng không phải tất cả trẻ em thở khò khè đều bị hen suyễn. Khoảng một trong năm trẻ em sẽ được chẩn đoán mắc bệnh hen suyễn trong thời thơ ấu.
Nếu được điều trị đúng cách, gần như tất cả trẻ em mắc bệnh hen suyễn sẽ có thể chơi thể thao và có cuộc sống năng động. Trẻ mắc bệnh hen suyễn nên có một Kế hoạch Hành động cho bệnh Hen suyễn (Asthma Action Plan) để cho quý vị biết cách ngăn ngừa các cơn hen suyễn (đôi khi được gọi là lên cơn suyễn) và cách đối phó các cơn hen suyễn khi chúng xảy ra.
Bệnh hen suyễn có thể khó biết trước và nó ảnh hưởng đến mỗi đứa trẻ theo một cách khác nhau. Nhiều trẻ em sẽ hết bệnh hen suyễn khi lớn lên.
Dấu hiệu và triệu chứng của bệnh hen suyễn (Signs and symptoms of asthma)
Các dấu hiệu phổ biến cho thấy con quý vị đang lên cơn hen suyễn là:
- Vấn đề về thở - con quý vị có thể bị hụt hơi khi nghỉ ngơi, cảm thấy bị tức ngực, thở một cách khó khăn, hoặc không thể nói trọn câu vì bị hụt hơi. Trẻ dường như không có sức. Một số trẻ gặp khó khăn với thể thao hoặc tập thể dục.
- Thở khò khè - khi hơi thở của con quý vị nghe như tiếng huýt sáo.
- Ho - điều này thường xảy ra vào ban đêm hoặc vào những giờ gần sáng; khi thời tiết mát mẻ; và trong khi tập thể dục. Chỉ bị ho không có nghĩa là bị hen suyễn.
Trên đây là những triệu chứng của cơn suyễn nhẹ. Những triệu chứng này thường kéo dài từ hai đến ba ngày và đôi khi lâu hơn. Hầu hết các cơn suyễn đều nhẹ.
Trong cơn suyễn nặng:
- con quý vị có thể khó thở, trở nên thật khổ sở, kiệt sức hoặc thậm chí ủ rũ
- quý vị có thể thấy những chỗ lõm sâu di chuyển ở cổ họng hoặc ngực của trẻ khi trẻ cố gắng thở
- quý vị có thể nhận thấy tiếng thở ồn ào hoặc xung quanh môi có màu hơi tái xanh
Hãy lập tức gọi xe cứu thương khi con quý vị lên cơn suyễn nặng.
Nguyên nhân gây ra hen suyễn? (What causes asthma?)
Thường không được biết rõ nguyên nhân gây ra hen suyễn. Bệnh có thể là do di truyền trong gia đình, và ở một số trẻ em bệnh hen suyễn có liên quan đến các bệnh khác chẳng hạn như bệnh chàm, sốt phấn hoa và dị ứng.
Có rất nhiều nguyên nhân có thể gây ra cơn suyễn. Nguyên nhân phổ biến nhất là nhiễm trùng đường hô hấp do vi-rút gây ra, chẳng hạn như cảm lạnh. Các nguyên nhân gây ra hen suyễn phổ biến khác bao gồm:
- tập thể dục
- thời tiết thay đổi hoặc có nhiều gió
- mạt bụi trong nhà, phấn hoa hoặc thú nuôi.
'Bệnh hen suyễn do giông bão' có thể xảy ra vào mùa xuân do sự kết hợp của lượng phấn hoa nhiều và một loại giông bão cụ thể. Những người bị hen suyễn nên điều trị hen suyễn trong thời kỳ có rủi ro cao này.
Khói thuốc lá, ngay cả khi chúng bám trên quần áo hoặc đồ nội thất, có thể gây ra cơn suyễn, vì vậy đừng cho phép bất cứ ai hút thuốc trong nhà hoặc gần con của quý vị.
Mặc dù không phải lúc nào cũng có thể biết khi nào cơn suyễn sẽ xảy ra, nhưng sẽ rất hữu ích nếu quý vị biết điều gì có thể gây ra bệnh hen suyễn của con mình để có thể cố tránh nó.
Khi nào cần gặp bác sĩ (When to see a doctor)
Nếu con quý vị có vấn đề về hô hấp, thở khò khè hoặc ho, điều quan trọng là phải đưa trẻ đến bác sĩ gia đình để xem đó có phải là bệnh hen suyễn hay không. Nếu con quý vị bị hen suyễn, hãy yêu cầu bác sĩ gia đình của quý vị lập một Kế hoạch Hành động cho bệnh Hen suyễn (Asthma Action Plan). Kế hoạch sẽ cho quý vị biết cách ngăn ngừa các cơn suyễn và cách kiểm soát khi chúng xảy ra.
Điều trị - Kế hoạch Hành động cho bệnh Hen suyễn (Asthma Action Plan) (Treatment - Asthma Action Plans)
Kế hoạch Hành động cho bệnh Hen suyễn của con quý vị nên được giữ ở nơi quý vị có thể dễ dàng tìm thấy. Đảm bảo rằng bất kỳ ai chăm sóc cho con quý vị đều biết cháu bị hen suyễn và hiểu phải làm gì khi cháu lên cơn suyễn.
Phòng ngừa là phần quan trọng nhất của việc điều trị. Tránh các nguyên nhân thường dẫn đến cơn suyễn và kiểm soát các bệnh trạng khác như sốt phấn hoa và bệnh chàm.
Hai loại thuốc thường được trẻ mắc bệnh hen suyễn sử dụng là thuốc cắt cơn và thuốc ngừa cơn. Một số trẻ có thể dùng thuốc steroid qua đường uống trong khi lên cơn suyễn cấp tính.
Cho thuốc trị hen suyễn (Giving asthma medicine)
Hít vào là cách tốt nhất để hấp thu hầu hết các loại thuốc trị hen suyễn. Máy phun sương là máy biến thuốc dạng lỏng thành hơi có thể hít qua mặt nạ hoặc ống ngậm. Hầu hết trẻ em sẽ sử dụng bình đệm với ống thuốc xịt, có tác dụng giống như máy phun sương. Các bình đệm thì rẻ hơn, nhanh hơn và cơ động hơn nhiều so với máy phun sương, máy phun sương thường chỉ được sử dụng trong bệnh viện và xe cứu thương.
Hãy chắc chắn rằng con quý vị biết cách dùng thuốc trị hen suyễn và quý vị hiểu cách trợ giúp con mình. Xin xem tờ thông tin Bệnh hen suyễn - sử dụng bình đệm. Asthma - use of spacers.
Đảm bảo con quý vị luôn mang theo bên mình thuốc trị hen suyễn và Kế hoạch Hành động cho bệnh Hen suyễn.
Phải làm gì khi lên cơn suyễn (What to do during an episode of asthma)
Nếu con quý vị đang lên cơn suyễn, hãy làm theo lời khuyên trong Kế hoạch Hành động cho bệnh Hen suyễn của con quý vị, hoặc làm theo các bước sơ cứu hen suyễn 4x4x4 dưới đây:
- Cho trẻ ngồi thẳng thoải mái và giữ bình tĩnh.
- Lắc ống xịt của thuốc cắt cơn màu xanh dương và xịt bốn nhát riêng biệt qua bình đệm, nếu có. Xịt một nhát thuốc cho từng lần một và yêu cầu con quý vị hít bốn hơi từ bình đệm sau mỗi lần xịt. Quý vị có thể nghe thấy tiếng click trong mỗi hơi thở.
- Đợi bốn phút. Nếu bệnh hen suyễn của con quý vị không thuyên giảm, hãy lặp lại bước 2.
- Nếu vẫn không thuyên giảm, hãy gọi xe cứu thương ngay lập tức. Nói rõ rằng cấp cứu con quý vị đang lên cơn suyễn. Liên tục lặp lại bước 2 và 3 trong khi chờ xe cấp cứu.
Những điểm chính cần nhớ (Key points to remember)
- Hãy hỏi bác sĩ để lập Kế hoạch Hành động cho bệnh Hen suyễn.
- Nên điều trị bằng thuốc cắt cơn để làm giảm các triệu chứng hen suyễn trong khi lên cơn.
- Nên sử dụng thuốc ngừa cơn mỗi ngày, ngay cả khi khỏe mạnh, nếu đã được bác sĩ kê toa.
- Hãy chắc chắn rằng con quý vị biết cách dùng thuốc trị hen suyễn và quý vị hiểu cách trợ giúp con mình.
- Đảm bảo con quý vị luôn mang theo bên mình thuốc trị hen suyễn và Kế hoạch Hành động cho bệnh Hen suyễn.
- Nếu con quý vị lên cơn suyễn, hãy làm theo Kế hoạch Hành động cho bệnh Hen suyễn của con mình, hoặc các bước sơ cứu hen suyễn 4x4x4.
- Hãy gọi xe cứu thương nếu các triệu chứng của con quý vị trở nặng rất nhanh, hoặc nếu trẻ bị khó thở một cách nghiêm trọng, không thể nói hoặc môi chuyển sang tím tái.
Để biết thêm thông tin (For more information)
Tờ thông tin Sức khỏe Trẻ em: Bệnh hen suyễn - sử dụng bình đệm
Tờ thông tin Sức khỏe Trẻ em: Bệnh hen suyễn - video
Hội đồng Quốc gia về Hen suyễn của Úc
Hen Suyễn Úc
