I. Quan điểm xuyên suốt, định hướng nhất quán
Trong công tác tư tưởng của Đảng, báo chí và xuất bản có nhiệm vụ truyền bá đường lối, chính sách của Đảng, bám sát thực tiễn, phản ánh kịp thời và phân tích sâu sắc những sự kiện mới; phát hiện và thông tin trung thực những điển hình tiên tiến, cổ vũ những nhân tố mới, dũng cảm đấu tranh chống những hiện tượng lạc hậu, trì trệ và mọi biểu hiện tiêu cực khác; đề cập và chỉ ra phương hướng giải quyết những vấn đề mà xã hội quan tâm; góp phần định hướng dư luận xã hội lành mạnh, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong xây dựng và phát triển đất nước.
40 năm thực hiện công cuộc Đổi mới, dưới sự lãnh đạo của Đảng, đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử. Trong đó, báo chí và xuất bản Việt Nam đã có những bước phát triển vượt bậc, từ việc thay đổi tư duy, nội dung đến sự bùng nổ về công nghệ và quy mô.
Từ một nền báo chí với số lượng ấn phẩm hạn chế vào năm 1986, đến nay hệ thống báo chí đã phát triển thành một mạng lưới đa phương tiện hiện đại, ngày càng phong phú về loại hình và mở rộng về quy mô. Trong đó, báo in và tạp chí phát triển đa dạng về chuyên đề, phục vụ mọi tầng lớp xã hội. Phát thanh-Truyền hình phủ sóng 100% diện tích lãnh thổ và xuyên biên giới qua vệ tinh và Internet. Các đài quốc gia (VTV, VOV) và đài địa phương chuyển mạnh sang công nghệ số, truyền hình chất lượng cao (HD, 4K). Báo điện tử là bước đột phá lớn nhất trong hơn 2 thập niên trở lại đây, đưa báo chí thành dòng chảy thông tin liên tục 24/7, xóa bỏ khoảng cách địa lý và giúp Việt Nam hội nhập sâu rộng với thế giới.
Các cơ quan báo chí đã đổi mới tư duy và phong cách làm báo. Báo chí không chỉ là công cụ tuyên truyền một chiều mà thực sự trở thành diễn đàn của nhân dân, thể hiện mạnh mẽ tính chiến đấu và tính phản biện.
Cùng với báo chí, ngành xuất bản đã chuyển mình từ cơ chế bao cấp sang kinh doanh hàng hóa văn hóa đặc biệt, trở thành một lĩnh vực kinh doanh đặc thù trong hệ thống các ngành công nghiệp văn hóa. Sự phát triển này được thể hiện rõ qua cả quy mô lẫn chất lượng xuất bản phẩm ngày càng được nâng cao. Mỗi năm xuất bản hàng chục nghìn đầu sách với hàng trăm triệu bản, đáp ứng nhu cầu đa dạng của độc giả.
Đáng chú ý, trước tác động của cuộc cách mạng công nghệ số, nhiều loại hình xuất bản mới ra đời và phát triển mạnh mẽ như sách điện tử (E-book), sách nói (Audio book), góp phần mở rộng phương thức tiếp cận tri thức và nâng cao trải nghiệm đọc của độc giả. Song song với thị trường trong nước, Việt Nam cũng tích cực hội nhập quốc tế thông qua việc tham gia các hội chợ sách lớn trên thế giới, tổ chức thường niên các sự kiện như Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam. Những hoạt động này vừa giúp thúc đẩy văn hóa đọc trong cộng đồng, vừa góp phần quảng bá hình ảnh, bản sắc văn hóa Việt Nam ra trường quốc tế.
Sự phát triển vượt bậc của báo chí và xuất bản trong 40 năm Đổi mới khẳng định quá trình hiện thực hóa những quan điểm xuyên suốt, định hướng nhất quán của Đảng đối với lĩnh vực này. Từ bài học kinh nghiệm: “Trong toàn bộ hoạt động của mình, Đảng phải quán triệt tư tưởng ‘lấy dân làm gốc’, xây dựng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân lao động”, Văn kiện Đại hội VI Đảng ta khẳng định quan điểm: “Báo chí là tiếng nói của Đảng, đồng thời cũng phản ánh tiếng nói của quần chúng. Trình độ mọi mặt của nhân dân ngày càng cao đòi hỏi báo chí và các phương tiện thông tin khác phải bảo đảm tính chân thực, nâng cao chất lượng, tăng cường tính quần chúng và tính chiến đấu, khắc phục tình trạng giản đơn, đơn điệu, hời hợt, sáo rỗng, một chiều”.
Đối với công tác xuất bản, Đại hội VI nêu định hướng: “Nâng cao chất lượng công tác xuất bản cả ở trung ương và địa phương, bảo đảm có nhiều sách bổ ích, kịp thời phát hiện và xử lý những trường hợp vi phạm nguyên tắc và thiếu trách nhiệm dẫn tới xuất bản và phát hành văn hóa phẩm có hại. Cố gắng xuất bản một số sách chính trị, khoa học, kỹ thuật, văn học có chất lượng, với khối lượng tương đối lớn, đủ cung cấp cho mỗi cơ sở một tủ sách hay”.
