Tìm hiểu về hệ thống Sơn Lâm Sơn Trang

Phong tục thờ Sơn Lâm Sơn Trang đã xuất hiện từ cách đây hơn 2000 năm trước gắn liền với lịch sử tín ngưỡng của dân tộc Việt Nam. Từ thủa hồng bàng con người người dân Việt đã biết đến phong thục này. Vậy hệ thống Sơn Lâm Sơn Trang thờ những ai hãy cùng tìm hiểu dưới đây.

Tam Tòa Sơn Trang là ai?

Chúng ta vẫn nghe thấy câu Tam Vị Chúa Mường hay chính là Tam Tòa Chúa Sơn Trang trong hệ thống Tòa Sơn Lâm Sơn Trang. Đó là các Vị:

- Sơn Trang Đệ Nhất: Thanh Sơn Đại Vương, Bạch Anh Quản Trưởng, Sơn Lâm Công Chúa, Lê Mại Đại Vương

- Sơn Trang Đệ Nhị: Diệu Tín Thiền Sư, La Bình Công Chúa

- Sơn Trang Đệ Tam: Diệu Nghĩa Thiền Sư, Quế Hoa Công Chúa

Ba Vị Chúa Sơn Trang đều là hiện thân của Mẫu Thượng Ngàn có từ thời Vua Hùng. Bởi Mẫu Thượng Ngàn tại đền Bắc Lệ chính là La Bình Công Chúa, tại Đền Suối Mỡ chính là Quế Hoa Công Chúa, còn tại đền Đông Cuông là Lê Mại Đại Vương Công Chúa.

Trong tòa Sơn Trang được chia thành 12 chốn Mán, 12 chốn Mường, 12 chốn Man Di Thổ Tộc nên mới được gọi là tam thập lục động sơn lâm sơn trang và 82 cửa rừng, 72 cửa biển, bát bộ sơn trang (8 tướng trai), thập nhị bộ tiên nàng (12 tướng gái) theo hầu Tam Tòa Sơn Trang. Mẫu Thượng Ngàn là người cai quản hệ thống sơn lâm sơn trang và được chia thành các nhóm sau:

Lục Cung Lục Bộ Thánh Bà

Lục Cung Lục Bộ Thánh Bà là sáu vị Thánh Bà Lạng Sơn thừa hành Thánh Mẫu Thượng Ngàn Bắc Lệ

- Chúa Bà Sông Hóa

- Chầu Năm Suối Lân

- Chầu Lục Bắc Lệ

- Chầu Đồng Mỏ

- Chầu Mười Mỏ Ba

- Chầu Bé Đèo Kẻng

Bát Bộ Sơn Trang

Tương truyền, Mẫu Thượng Ngàn lấy ông họ Đỗ ở Đồng Đăng, hạ sinh được ông Đỗ Đống, Ông Đỗ Đống lấy bà Đặng Thị Tươi sinh ra 8 tướng phù giúp An Dương Vương, sau này hiển linh phù giúp Hai Bà Trưng và các đời Lý, Trần, Lê. Nhân dân ta gọi là Bát Bộ Sơn Trang, cai quản các lũng, các nương núi rừng.

Bát Bộ Sơn Trang bao gồm các tướng: Đỗ Trinh, Đỗ Triệu, Đỗ Hiệu, Đỗ Trung, Đỗ Bích, Đỗ Trương, Đỗ Cường, Đỗ Dũng.

Thập Nhị Bộ Tiên Nàng

Thập Nhị Bộ Tiên Nàng (hay còn gọi là 12 cô Sơn Trang) là 12 thánh cô đi theo hầu Mẫu Thượng Ngàn. Các cô tuy đôi lúc có về ngự đồng nhưng đây không phải 12 vị Tứ Phủ Thánh Cô.

Thập Nhị Bộ Tiên Nàng gồm các Thánh Cô:

1. Cô Đệ Nhất Sơn Tinh - Cô Cả Núi Dùm
2. Cô Đôi Bắc Lệ
3. Cô Bơ Thượng Ngàn - Cô Ba Tam Kỳ
4. Cô Tư
5. Cô Năm Đồng Tiền
6. Cô Sáu Đồi Ngang
7. Cô Bảy Tuyên Quang
8. Cô Tám Thượng Ngàn
9. Cô Chín Thượng Ngàn
10. Cô Mười Suối Ngang
11. Cô Mười Một Đồng Nhân
12. Cô Mười Hai Thượng Ngàn

Bát Tộc Thổ Ty

Bát Tộc Thổ Ty gồm: Hoàng, Hà, Ma, Điếu, Nùng, Thái, Xá, Miêu là tám tộc người thiểu số ở miền núi.

Hiện nay, việc phối thờ tòa Sơn Lâm Sơn Trang trong cùng đền, phủ của tục thờ Tứ Phủ mang dấu ấn đậm nét tinh thần đoàn kết dân tộc giữa người Kinh đa số và các dân tộc thiểu số từ thời xa xưa. Điều đó muốn nói rằng đất nước Việt Nam cùng chung một tín ngưỡng đều thờ chung các vị thánh.

Sau khi giúp vua Lê thắng trận và được sắc phong hầu hết ở các đền và phủ đều có cung thờ Sơn Trang. Cung Sơn Trang (hay còn gọi Động Sơn Trang) thường được bài trí là một động đá có Chúa Sơn Trang và các Cô Sơn Trang ngự.