Thành ngữ: "Đừng tự chuốc lấy khổ" so với "Đừng tự chuốc lấy khổ cho (người khác)". Hai câu này nghĩa gần như nhau, nhưng câu sau có vẻ dễ hiểu hơn (và hợp lý hơn) phải không?

Tao luôn tò mò tại sao thành ngữ này lại không bắt đầu kiểu như "cắt mất mũi mình để hại mặt người khác" hay "cắt mất mũi mày để hại cái mặt của chúng nó", vân vân?

Cứ nói "đừng cắt mất mũi mày để hại cái mặt mày" nghe cứ vô lý kiểu gì ấy, vì, xét theo nghĩa đen, nó có vẻ ngụ ý (hoặc ít nhất là mở ra khả năng hiểu theo hướng) rằng người đó đang cố hại chính mình (cái mặt/ thân thể/ bản thân mình) thay vì hoặc ngoài việc tìm cách hại hoặc trả thù người khác/ thực thể khác/ kẻ thù.

Nghĩa đen, cắt mất mũi mình để hại mặt mình không nhất thiết là dại dột hay vô ích, thế mà, nghĩa bóng, đó lại là cách hiểu phổ biến của thành ngữ này. Nghĩa đen, cắt mất mũi mình để hại mặt mình thực ra có thể hiệu quả (thành công) vì mặt họ chính là mục tiêu bị hại khi đọc câu như vậy.

Ý tao là, giả sử nhé, làm sao mà một người có thể hại được mặt mình nếu việc cắt mất mũi không được tính (cắt đi), và nếu hại mặt mình là điều họ thực sự muốn làm (từ góc độ tự làm hại bản thân, trái ngược với việc cố hại ai/ cái gì khác, nhưng vô tình hoặc cố ý hại chính mình trong quá trình đó, hoặc chỉ riêng mình hoặc ngoài mục tiêu chính bị hại)?

Để hiểu được thành ngữ này như nó vốn có, bạn phải coi nó như là nói rằng một người sẽ thật ngốc nếu cố hại mặt mình bằng cách cắt một phần của nó (trong trường hợp này là mũi) vì người ta cho rằng điều đó chỉ làm mọi thứ tệ hơn vì họ (người đó) không tách rời khỏi mũi/ mặt của mình.

Một vài ví dụ có thể phần nào lý giải được thành ngữ này như nó vốn có, có thể bao gồm:

Nếu người đó cho rằng mình rất xấu xí, thì họ có thể cố hại vẻ xấu xí trên mặt bằng cách cắt mũi, nhưng điều đó chỉ làm mọi thứ tệ hơn mà thôi.

Nếu người đó bị rối loạn tâm thần nặng/ bị rối loạn nhân cách đa dạng hoặc tin rằng mình bị ma/ quỷ/ hồn ma nhập vào mà họ thấy mặt/ hình ảnh khi soi gương hoặc những giọng nói cứ ám ảnh họ hoặc nếu họ nghĩ mình bị ký sinh trùng nào đó trên mặt, thì việc cắt mũi để hại mặt hoặc thân thể của thứ đang làm phiền/ nhập vào/ ký sinh trên họ, họ vẫn sẽ làm mình bị thương trong quá trình đó (và có thể chỉ có mình họ).

Nếu người đó cực kỳ tự ti/ dằn vặt bản thân, và mỗi lần họ soi gương hoặc nhìn ảnh mình, họ lại nhớ ra mình ghét bản thân/ vẻ ngoài của mình như thế nào và những điều họ cực kỳ xấu hổ về bản thân, họ có thể tự làm hại mình bằng cách cắt mũi để hại mặt mình và điều đó, như thành ngữ muốn ám chỉ, sẽ thật ngốc nghếch vì nó sẽ không giải quyết được vấn đề gốc rễ và có thể chỉ làm mọi thứ tệ hơn mà thôi.

Có thể tao đang bỏ sót điều hiển nhiên, nhưng khả năng hiểu sai/ áp dụng sai luôn quá rõ ràng với thành ngữ này đối với tao. Một mặt, nó được cho là ám chỉ sự dại dột khi ai đó cố hại người khác bằng cách làm hại chính mình bằng cách dùng một thực thể duy nhất để truyền đạt ý nghĩa (điều đó đã ít ý nghĩa rồi).

Mặt khác, thành ngữ này cũng có thể dễ dàng được xem như một thứ có hàm ý chống tự làm hại (mặc dù ngay cả khi đó nó vẫn còn lung lay ngay cả khi được xem xét từ quan điểm song nguyên với tâm trí và cơ thể được tách biệt và/ hoặc khi đưa ra ngữ cảnh nền tảng cho thành ngữ như những ví dụ trên của tao). Cũng có khả năng một người sẽ có cách tiếp cận kiểu huỷ diệt lẫn nhau/ người khổ tìm đến nhau để giải quyết vấn đề và trả thù người khác. Trong trường hợp đó, thành ngữ sẽ không áp dụng cho họ như dự định, dù sao đi nữa.

Có ai khác gặp phải những vấn đề tương tự như tao với thành ngữ này không?