Bài 2: Đất Rừng Phương Nam

I. Tìm hiểu chung

1. Tác giả

a. Cuộc đời - sự nghiệp

Nhà văn Đoàn Giỏi sinh ngày 17/5/1925 mất ngày 02/04/1989 quê ở thị xã Mỹ Tho, Tỉnh Mỹ Tho. Nay thuộc xã Tân Hiệp, huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang.

Ông xuất thân trong một gia đình địa chủ lớn trong vùng và giàu lòng yêu nước.

Ông có nhiều bút danh khác nhau có thể kể đến như: Nguyễn Hoài, Nguyễn Phú Lễ, Huyền Tư.

b. Sự nghiệp sáng tác

Ông có một số tác phẩm tiêu biểu như: Đường về gia hương (1948), Cá bống mú (1956), Đất rừng Phương Nam (1957)…

2. Phong cách sáng tác

• Hầu hết các sáng tác của Đoàn Giỏi đều viết về thiên nhiên, con người và cuộc sống Nam Bộ.
• Tái hiện vẻ đẹp của vùng đất phương Nam trù phú và những người dân Nam Bộ chất phác, thuần hậu, can đảm, trọng tình nghĩa.
• lối miêu tả vừa hiện thực vừa trữ tình và ngôn ngữ đậm màu sắc địa phương.

3. Tác phẩm

Đoạn trích Đất rừng phương Nam thuộc chương 9 trong Tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Đoàn Giỏi

II. Trải nghiệm cùng văn bản

1. Thể loại, bố cục và ý nghĩa nhan đề

a. Thể loại: Tiểu thuyết

b. Bố cục: 4 phần

• Phần 1: Từ đầu đến bụi cây: Chuẩn bị đi lấy ăn ong
• Phần 2: Tiếp theo cho đến im im đi tới: con đường đến chỗ lấy mật
• Phần 3: Tiếp theo đến trở về: Quá trình lấy mật ong
• Phần 4: Còn lại: trên đường trở về nhà

c. Ý nghĩa nhan đề

Gợi cho người đọc về thiên nhiên cảnh sắc miền đất phương Nam Tổ quốc.

2. Tóm tắt tác phẩm

Đoạn trích kể lại một ngày đi lấy kèo ong của An, Cò và tía nuôi của An. Trong chuyến đi, An đã được chứng kiến quá trình tía nuôi và thằng Cò đi ‘ăn ong”. An được biết cách tía dẫn ong về những kèo để làm tổ và được chứng kiến cách tía lấy mật ong. Không gian rừng U minh và quá trình lấy mật ong đã khiến An đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác, An cũng thầm ngưỡng mộ quá trình nuôi ong của những người dân nơi đây.

III. Suy gẫm và phản hồi

1. Điểm nhìn của truyện

Quanh câu chuyện “đi lấy mật”, cuộc sống thiên nhiên, con người phương Nam được cảm nhận, tái hiện qua điểm nhìn của những nhân vật: An, thằng Cò, tía và má nuôi.

Các điểm nhìn của thằng Cò, tía và má nuôi bổ trợ cho điểm nhìn của An, giúp người đọc thấy được cuộc sống thiên nhiên và con người phương Nam.

⇒ Điểm nhìn của An là quan trọng nhất. Vì ở đoạn trích này, An là người kể chuyện.

2. Lời đối thoại của các nhân vật

Trong văn bản trên, lời đối thoại giữa An và các nhân vật (Cò, tía nuôi, má nuôi) có tác dụng giúp cho câu chuyện trở nên thật hơn đối với người đọc

⇒ Thể hiện rõ tính cách của từng nhân vật; người đọc có được những cái nhìn cụ thể và đầy đủ nhất về thiên nhiên, con người Nam Bộ, những điều đặc biệt mà chỉ riêng ở nơi đây mới có.

3. Cách kể chuyện

Có sự kết hợp giữa kể sự việc và miêu tả cảnh vật, thể hiện được phong vị riêng trong cuộc sống của thiên nhiên và con người phương Nam.

Đoạn văn :

“Chim hót líu lo. Nắng bốc hương hoa tràm thơm ngây ngất. Gió đưa mùi hương ngọt lan ra, phảng phất khắp rừng. Mấy con kì nhông nằm vươn mình phơi lưng trên gốc cây mục, sắc da lưng luôn luôn biến đổi từ xanh hóa vàng, từ vàng hóa đỏ, từ đỏ hóa tím xanh... Con Luốc động đậy cánh mũi, rón rén mò tới. Nghe động tiếng chân con chó săn nguy hiểm, những con vật thuộc loại bò sát bốn chân, to hơn ngón chân cái kia, liền quật chiếc đuôi dài chạy tứ tán. Con núp chỗ gốc cây thì biến thành màu xám vỏ cây. Con đeo trên tấm lá ngái thì biến ra màu xanh lá ngái”.

• Yếu tố tự sự: Kể về hoạt động của các loài vật và hương thơm của hoa tràm lan ra, phảng phất khắp rừng.
• Yếu tố miêu tả: Miêu tả tính chất của tiếng chim của màu sắc da con kì nhông, tính chất trong hành động của con Luốc,....
• Phong vị riêng trong cuộc sống của thiên nhiên và con người phương Nam:

Thiên nhiên: trù phú, sinh động.

Con người: phóng khoáng, tự do.

4. Chủ đề của văn bản

Chủ đề của văn bản: Công việc đi lấy mật của con người phương Nam.

⇒ Ca ngợi vẻ đẹp về thiên nhiên và cong nười Nam Bộ

5. Điểm tương đồng, khác biệt giữa hai nhân vật Cò và An

a. Nhân vật Cò

Cò nhanh nhẹn, tháo vát, dẻo dai: Đùi như đùi nai đi khắp nơi trong rừng, Khi An mệt và muốn nghỉ, Cò lại vẫn có thể đi tiếp.

⇒ Cò hiện thân là chú bé của núi rừng. Cuộc sống gắn bó với núi rừng từ nhỏ giúp Cò có cơ thể khỏe mạnh.

• Cò hiểu rõ về rừng U Minh
• Cò hiểu biết rất rõ về sân chim, sự xuất hiện của ong mật, nơi ong làm tổ…
• Cò trợ giúp tía lấy mật ong

⇒ là một cậu bé sinh ra và lớn lên ở đất rừng phương Nam nên có sự am hiểu và gắn bó với thiên nhiên.

b. Nhân vật An

An là người có lòng yêu thiên nhiên. Trong quá trình đi lấy mật An cảm nhận được những khung cảnh thiên nhiên trong rừng U Minh trong trẻo, mát mẻ và an lành.

• Không khí mát lạnh
• Cái lành lạnh của không khí sông ngòi thấm vào đất, thở ra từ bình minh.
• Ánh sáng trong vắt đậu trên những cành hoa tràm
• Khi nhìn thấy tổ ong, An quên ngay những bực tức trong lòng…

⇒ An là chú bé có sự tinh tế trong việc quan sát và cảm nhận. Chỉ có thể nên cậu mới có thể cảm nhận rõ vẻ đẹp của thiên nhiên đến vậy.

An là người ham học hỏi và rất thông minh:

• An thắc mắc về quá trình làm kèo chông về làm tổ với má nuôi và ghi nhớ từng lời má nói
• An thấy Cò bị ong đót bèn ngay lập tức đưa mồi đến cho tía để tía đốt ong
• An có hiểu biết về việc con người khắp nơi nuôi ong.

⇒ An là đứa trẻ ham học hỏi và có hiểu biết nên mới ghi nhớ và hiểu biết về loài ong như vậy

An là chú bé có lòng tự trọng cao. An không muốn hỏi Cò về sân chim vì ngại rằng Cò sẽ cười mình

c. Một số điểm tương đồng, khác biệt giữa hai nhân vật Cò và An

Tương đồng: còn nhỏ tuổi, ngây thơ, biết nghe lời tía và má, đối xử tốt với nhau.

Khác biệt:

• Cò: vô tư, thẳng thắn, bộc trực, tốt tính và không để bụng.
• An: tinh tế, nhạy cảm, có chiều sâu.

⇒ Việc làm nổi bật những nét tương đồng và khác biệt ấy có tác dụng khắc họa tính cách của con người trong tác phẩm.

6. Ý nghĩa của truyện

a. vẻ đẹp của thiên nhiên cuộc sống phương Nam

Không gian: rừng tràm U Minh

Thời gian:

• Buổi sáng: bình yên, trong vắt, mát lành.
• Buổi trưa: tràn đầy ánh nắng, ngây ngất hương thơm hoa tràm, tiếng chim hót líu lo và hàng ngàn con chim bat lên; những loài cây và màu sắc của từng phiến lá, những loài côn trùng bé nhỏ, kì lạ; thế giới loài ong nhiều bí ẩn…

⇒Vẻ đẹp đầy chất thơ, hoang dã của rừng U Minh, sức sống đa dạng của các loài sinh vật mang đến sự hấp dẫn, lôi cuốn người đọc.

Cảnh sắc thiên nhiên được tái hiện qua cái nhìn của nhân vật An ? khả năng quan sát tinh tế, trong sáng, biết phát hiện, cảm nhận vẻ đẹp của thiên nhiên.

b. Ý nghĩa.

Câu chuyện đi lấy mật giúp em có thêm nhiều kiến thức hơn về thế giới bên ngoài; cảm nhận được vẻ đẹp trù phú, hoang vu nơi thiên nhiên; cuộc sống giản dị; con người gần gũi, phóng khoảng, tình cảm.

IV. Luyện tập

Trả lời một số câu hỏi trắc nghiệm.

Câu 1: Những đặc điểm, cảnh vật nào của rừng U Minh được miêu tả trong đoạn trích?

1. Không khí mát lạnh
2. Ánh sáng trong vắt
3. Dáng núi xa mờ
4. Dòng suối uốn lượn
5. Những con vật nhỏ bé trong khu rừng
6. Những cây tràm cổ thụ mọc san sát
7. Tiếng chim hót líu lo
8. Bãi cỏ xanh mướt
9. Hương tràm ngây ngất, lan tỏa khắp khu rừng
10. Trảng chim
11. Bầy nai nhởn nhơ gặm cỏ
12. Những bụi cây bình bát dại

Câu 2: Người kể chuyện trong đoạn trích Đất rừng phương Nam có đặc điểm gì?

1. Người kể chuyện có sự kết hợp giữa kể theo ngôi thứ nhất và kể theo ngôi thứ ba
2. Người kể chuyện ngôi thứ ba, đứng ngoài câu chuyện
3. Người kể chuyện ngôi thứ nhất, trực tiếp bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ của mình
4. Người kể chuyện ngôi thứ nhất, không bày tỏ tình cảm, thái độ của mình.

Câu 3: Người kể chuyện cảm nhận cảnh sắc thiên nhiên đất rừng U Minh bằng những giác quan nào?

1. Thị giác, thính giác
2. Khứu giác
3. Xúc giác
4. Tất cả các phương án trên

Câu 4: Người kể chuyện cảm nhận cảnh sắc thiên nhiên đất rừng U Minh theo trình tự nào?

1. Trình tự thời gian
2. Trình tự không gian
3. Theo cảm xúc nhân vật
4. Theo trình tự thời gian và không gian

Câu 5. Qua văn bản, con người phương Nam không hiện lên nét tính cách nào sau đây?

1. Nhân hậu
2. Gần gũi, bình dị
3. Sắc sảo, lanh lợi
4. Mạnh mẽ, phóng khoáng

Biên soạn: GV Nguyễn Duy Tuấn

SĐT: 0945 441181

Đơn vị: Trung Tâm Đức Trí - 0286 6540419

Địa chỉ: 26/5 đường số 4, KP 3, P. Bình Hưng Hòa A, Q. Bình Tân, TP. HCM

Fanpage: https://www.fb.com/ttductri