Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Các phi tần không phải ai cũng đẹp vì việc tuyển chọn ở các địa phương không phải lúc nào cũng công bằng. Tuy nhiên, người nào có tài sắc vượt trội, biết chiều chuộng thì thường được nhà vua "vời" đến nhiều lần hơn người khác.

Khi được tuyển vào cung, tất cả nữ giới, dù là phi tần, cung nữ, đều vui vẻ chấp nhận số phận, xem như một vinh dự, cơ may "Trời cho". Từ cuộc sống nội cung "đầy" quy tắc... Sách Bảo Đại hay những ngày cuối cùng của Vương quốc An Nam có đoạn viết: Quy tắc trên hết trong cuộc sống nội cung là sự dịu dàng, nhỏ nhẹ, bước đi rón rén, không nói to, không dùng những từ nặng nề, trần trụi như ôm, chết, đui, què, máu... Để chỉ thực trạng của vua, họ phải thay bằng những từ nhẹ nhàng hơn, như vua ốm gọi là vua "se mình" hay "ngọc thể bất an"; vua chết gọi là "băng hà"... Mấy tháng đầu vào cung, các phi tần phải ngậm miệng để khỏi bật lên những tiếng thường dùng trong dân gian và không phạm huý; đồng thời học những mọi phép tắc, luật lệ, cách xử trong cung. Họ còn phải làm quen với nhiều phong tục kỳ lạ như ngày đông chí trong Tử Cấm Thành không được thắp đèn, nổi lửa. Chỉ ở điện Càn Thành nhen lên một lò lửa thật lớn. Đúng giờ quy định, mọi phi tần, cung nữ mang lồng ấp đựng than đến điện Càn Thành để lấy lửa nhóm trong lồng ấp của mình đem về phòng ở, ngụ ý vua ban hơi ấm cho mọi bề tôi, nhất là nữ giới trong hậu cung. Trang phục của phi tần, cung nữ chỉ được dùng màu đỏ tía hay màu lục. Màu vàng dành riêng cho vua, hoàng hậu. Màu trắng chỉ dùng cho áo lót trong, trừ màu huyền dùng để nhuộm răng. Ngoài các thái giám, vua là người đàn ông duy nhất vào các khu ở của phi tần. Bất cứ hoàn cảnh nào, họ cũng không được tiếp xúc với người ngoài, nhất là đàn ông. Chưa kể, họ còn phải chịu đựng nhiều đêm cô đơn. Khi cha mẹ đến thăm, họ phải đứng đằng xa, hoặc trong trường hợp được phép lại gần, cũng chỉ được trò chuyện qua bức màn sáo. Vì thế, đối với nhiều cô gái mới lớn, ngày lên đường vào cung vẫn là nỗi kinh hoàng khiếp đảm, như là phải chịu đựng một hình phạt. Khi bước qua chiếc cửa ngăn vào hậu cung, cung phi không bao giờ được quay trở lại, không còn tổ ấm, gia đình và cả cuộc sống bình thường... Nếu sau một thời gian bị thải loại vì thất sủng hay do bệnh tật, không đủ sức khỏe, cung phi trở về thường kết thúc cuộc đời của mình bằng cuộc sống tu hành. Như Vua Tự Đức có 103 bà vợ. Trong số đó, chỉ có một số được vua hạ cố nhiều lắm là hai, ba lần trong cả một đời làm cung phi. Sau khi vua băng hà, đội quân goá phụ đó vẫn phải duy trì quan hệ với người quá cố. Họ sống bên lăng mộ, trông nom dọn dẹp giữ gìn, hương khói trong lăng và không bao giờ tái giá, cũng không được rời khỏi lăng, sống như thế đến hàng chục năm nữa. Gần như suốt cuộc đời, từ khi được tuyển vào cung mới ở độ tuổi 16, 17 cho đến khi vua qua đời, vẫn là cấm cung. ... Đến chuyện tranh giành, ganh ghét Theo sách Bảo Đại hay những ngày cuối cùng của Vương quốc An Nam, nữ giới hoàng cung sống trong nhung lụa, nhàn hạ, nên làm đủ thứ việc chỉ để hầu hạ một người đàn ông duy nhất là vua. Thế nhưng, trong hậu cung lại có đến hàng chục, hàng trăm người nên không tránh khỏi các chuyện tranh giành ảnh hưởng, ghen tị ganh ghét và thậm chí xích mích thù oán nhau, kết bè kết đảng hãm hại nhau.

Vĩnh Khang