Giáo sư Hoàng Xuân Hãn - một sự nghiệp, một người con đất Việt

Ở thời điểm năm 1945, Chương trình Phổ thông trung học của Giáo sư Hoàng Xuân Hãn là chương trình học tiến bộ, có nhiều ưu điểm, mang tính khoa học đại chúng và là bước khởi động ban đầu nhưng cần thiết cho quá trình xây dựng phương pháp giáo dục Việt Nam hiện đại sau này. Chương trình đã tiếp cận với trình độ phát triển của khoa học đương thời và được thiết kế phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh theo từng bậc học.

Đối với mỗi môn học, Giáo sư Hoàng Xuân Hãn lại áp dụng một phương pháp học khác nhau, trong đó ưu tiên việc thực hành gắn với thực tiễn bên cạnh việc học lý thuyết. Với tư duy “mềm hóa” giáo dục thể hiện ở Chương trình Phổ thông trung học, Giáo sư Hoàng Xuân Hãn khuyến khích khả năng tự lựa chọn môn học của học sinh.

Hơn 6.000 danh từ khoa học về các lĩnh vực toán học, hóa học, vật lý học, thiên văn học… chứa trong bộ Danh từ khoa học của Hoàng Xuân Hãn đã đáp ứng được yêu cầu thiết yếu của việc sử dụng danh từ khoa học ở Việt Nam. Với bộ Danh từ khoa học, đóng góp của Giáo sư Hoàng Xuân Hãn không dừng lại ở tư duy khoa học mà còn đưa ngôn ngữ khoa học vào tiếng Việt. Với sự uyên bác chữ Hán, tiếng Pháp và tiếng Việt của mình, Giáo sư Hoàng Xuân Hãn đã góp phần hoàn thiện thêm và đưa tiếng Việt phát triển lên một tầm cao hơn, không dừng lại ở tiếng nói và chữ viết hàng ngày mà đã có một hệ thống danh từ khoa học.

Đến nay, trên giảng đường, các ấn bản phẩm hoặc tại các hội nghị nghiên cứu khoa học, chúng ta vẫn sử dụng các thuật ngữ do Giáo sư Hoàng Xuân Hãn định ra như: những danh từ hóa học trong tên các nguyên tố: như Asen gọi cho Asenicum, Vàng gọi cho Aurum, Brôm gọi cho Bromum, Calci gọi cho Calcium, hợp chất, hỗn hợp…; trong toán học như: đường phân giác, hình chiếu, hình xiên, hình bình hành, tiệm cận, tam giác thẳng góc nhọn….; trong vật lý như phản xạ, phản chiếu; trong thủy động học: gia tốc, trọng lực, nguyên hàm, tốc độ, thể tích, khối, đường kính

Nền giáo dục Việt Nam hiện đại ngày nay phát triển trên cơ sở tích hợp những thành quả trong quá khứ mà Giáo sư Hoàng Xuân Hãn đóng vai trò như là người góp phần tạo thêm sự vững chãi của những viên gạch nền móng. Cho đến nay, tư duy, ý tưởng khoa học của ông trong lĩnh vực giáo dục vẫn đáng để cho những người làm giáo dục, những nhà hoạch định chính sách suy ngẫm và học hỏi.