Nâng cao chất lượng nhân sự để tự định đoạt vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu

Làm chủ sản phẩm lõi và biến tri thức công nghệ thành giá trị thương mại là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp Việt tự định đoạt vị thế của mình trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Để đạt được mục tiêu trên, giới chuyên gia cho rằng, việc nâng cao năng lực nhân sự là những trọng tâm then chốt mà các doanh nghiệp cần tập trung cải thiện, bảo đảm đủ năng lực làm chủ dữ liệu, AI, cloud, an ninh mạng và hiện thực hóa mô hình cạnh tranh mới.

Tái cấu trúc vai trò nhân sự

Thay vì phản hồi thụ động theo lượt hỏi - đáp, hiện nay AI Agent đã mở rộng vai trò sang khả năng sử dụng công cụ, gọi API, truy cập dữ liệu bên ngoài, lập kế hoạch và có thể tự động thực thi các chuỗi tác vụ phức tạp. Theo kết quả khảo sát được Vietnam Report công bố ngày 29/6/2026, 94,4% số doanh nghiệp nhận định AI đang tác động mạnh mẽ đến cả số lượng lẫn vai trò và kỹ năng của người lao động.

61,1% doanh nghiệp dự kiến quy mô nhân sự có biến động nhẹ (dưới 5%) trong năm 2026 do tác động từ AI.

Tác động của AI đến lao động công nghệ không chỉ thể hiện ở việc tăng hay giảm số lượng nhân sự, mà chủ yếu nằm ở sự tái phân bổ lực lượng lao động bên trong doanh nghiệp.

Theo kết quả khảo sát của Vietnam Report, 61,1% doanh nghiệp dự kiến quy mô nhân sự có biến động nhẹ (dưới 5%) trong năm 2026 do tác động từ AI. AI không thay thế toàn bộ một vị trí công việc ngay lập tức, mà trước hết thay thế hoặc rút ngắn các tác vụ cụ thể.

Trong 3 năm tới, sự phân hóa bắt đầu diễn ra sâu sắc hơn. Tỷ lệ doanh nghiệp dự kiến quy mô nhân sự biến động dưới 5% giảm xuống còn 41,7% trong khi nhóm dự kiến giảm tăng lên 25% và nhóm dự kiến tăng đạt 33,3%.

Quá trình tái cấu trúc cũng diễn ra hai chiều: một số vị trí bị thu hẹp, một số vai trò mới xuất hiện và phần lớn công việc hiện hữu được thiết kế lại. Các công việc có tính lặp lại, có quy trình rõ, dữ liệu đầu vào tương đối chuẩn và đầu ra dễ kiểm chứng sẽ chịu tác động sớm hơn. Trong khi đó, nhu cầu với nhân sự có năng lực dữ liệu, tự động hóa, quản trị hệ thống và tích hợp AI tăng lên.

Như vậy, AI không làm tăng hay giảm lao động theo một chiều tuyến tính, mà đang dịch chuyển từ lao động thực thi sang lao động có khả năng thiết kế, vận hành và kiểm soát hệ thống thông minh.

Kết quả khảo sát của Vietnam Report cũng cho thấy, trong bối cảnh AI ngày càng phổ biến, doanh nghiệp không chỉ tìm kiếm đội ngũ nhân sự giỏi thao tác công cụ, mà coi trọng hơn các năng lực nền tảng giúp con người làm chủ công nghệ.

Đứng đầu là tư duy hệ thống, đạt 8,33/10 điểm, phản ánh nhu cầu ngày càng lớn về những nhân sự có khả năng nhìn vấn đề trong tổng thể: từ dữ liệu, quy trình, công nghệ, khách hàng đến rủi ro vận hành. Khi AI được tích hợp sâu vào sản phẩm và bộ máy doanh nghiệp, giá trị của nhân sự không còn nằm ở việc xử lý từng đầu việc đơn lẻ, mà ở khả năng hiểu mối liên kết giữa các bộ phận, phát hiện điểm nghẽn và thiết kế cách vận hành hiệu quả hơn.

Tiếp theo, tư duy phản biện và khả năng học hỏi, thích ứng liên tục, cùng đạt 6,67/10 điểm. Điều này cho thấy doanh nghiệp cần nhân sự biết kiểm chứng kết quả do AI tạo ra, đặt câu hỏi đúng, nhận diện sai lệch, đồng thời đủ linh hoạt để cập nhật kỹ năng trong một môi trường công nghệ thay đổi nhanh.

Nói cách khác, AI đang đẩy trọng tâm năng lực nhân sự từ làm đúng theo quy trình sang hiểu vấn đề, kiểm chứng kết quả và liên tục tái học hỏi. Đây cũng là lý do các năng lực tư duy cao trở thành thước đo quan trọng hơn so với kinh nghiệm thuần túy hay kỹ năng tác nghiệp truyền thống.

Chiến lược đúng không phải là lựa chọn giữa con người hoặc AI, mà là thiết kế lại tổ chức để con người và AI cùng tạo ra giá trị.

Chiến lược nhân sự trong kỷ nguyên AI

AI chắc chắn tạo ra cạnh tranh, đặc biệt với các tác vụ lặp lại, nhưng đồng thời, AI cũng mở ra một mô hình cộng tác mới, nơi con người có thể mở rộng năng lực của mình nếu biết sử dụng, kiểm soát và phối hợp với công nghệ.

Do đó, chiến lược đúng không phải là lựa chọn giữa con người hoặc AI, mà là thiết kế lại tổ chức để con người và AI cùng tạo ra giá trị. Trong chu kỳ phát triển mới của ngành công nghệ thông tin - viễn thông, lợi thế cạnh tranh sẽ thuộc về những doanh nghiệp không chỉ đầu tư vào AI, mà còn biết tái đào tạo con người, tái cấu trúc quy trình, quản trị rủi ro dữ liệu và xây dựng văn hóa cộng tác giữa trí tuệ con người và trí tuệ nhân tạo.

Tái đào tạo và nâng cấp kỹ năng

Đáng chú ý, theo kết quả khảo sát của Vietnam Report, 100% doanh nghiệp cho biết sẽ triển khai đào tạo và nâng cao kỹ năng AI cho nhân viên. Việc đào tạo không chỉ dừng ở hướng dẫn sử dụng công cụ, mà cần bao gồm tư duy dữ liệu, kỹ năng đặt vấn đề, kiểm chứng đầu ra, bảo mật thông tin, đạo đức AI và cách tích hợp AI vào quy trình công việc cụ thể.

Thiết kế lại quy trình

Một nhân sự biết dùng AI đúng cách có thể tạo ra năng suất cao hơn nhiều so với một nhân sự chỉ dựa vào kỹ năng truyền thống. Nhưng nếu không có quy trình kiểm soát, AI cũng có thể tạo ra rủi ro về dữ liệu, sai lệch thông tin, bảo mật và chất lượng đầu ra. Để AI tạo ra giá trị, doanh nghiệp phải thiết kế lại quy trình làm việc: tác vụ nào giao cho AI, tác vụ nào giữ cho con người, điểm nào cần kiểm duyệt, dữ liệu nào được phép đưa vào hệ thống, ai chịu trách nhiệm cuối cùng, và hiệu quả được đo bằng chỉ số nào.

Doanh nghiệp cần xây dựng các quy trình cộng tác giữa AI và con người (Human-AI Collaboration) rõ ràng theo từng phòng ban: kinh doanh, chăm sóc khách hàng, kỹ thuật, nhân sự, pháp lý, tài chính, marketing, vận hành và R&D. Với mỗi quy trình, cần xác định vai trò của AI là hỗ trợ, tự động hóa một phần, đề xuất quyết định hay vận hành gần như độc lập. AI không đứng ngoài tổ chức như một phần mềm hỗ trợ, mà dần trở thành một “đồng nghiệp số” trong nhiều quy trình vận hành.

Quản trị rủi ro

Kết quả khảo sát của Vietnam Report cũng ghi nhận hai rủi ro lớn nhất khi doanh nghiệp triển khai AI là rủi ro bảo mật (77,8% doanh nghiệp lựa chọn) và AI tạo nội dung sai lệch (AI hallucination) (75,0% số doanh nghiệp lựa chọn). Khi AI được tích hợp sâu vào các hoạt động vận hành, hệ thống sẽ tiếp cận ngày càng nhiều dữ liệu quan trọng và nhạy cảm của doanh nghiệp cũng như khách hàng.

Vì vậy, doanh nghiệp cần xây dựng một khung quản trị AI toàn diện, bao gồm phân loại và quản lý dữ liệu, quy định rõ các công cụ AI được phép sử dụng, kiểm soát quyền truy cập, đánh giá chất lượng đầu ra, kiểm thử và giám sát hiện tượng hallucination, bảo vệ thông tin khách hàng, đồng thời thiết lập cơ chế phân định trách nhiệm rõ ràng khi xảy ra sự cố.

Việc đánh giá mức độ tin cậy trong việc triển khai AI thông qua các khía cạnh như tính minh bạch, an toàn, khả năng kiểm soát và quản trị rủi ro là cốt lõi đặc biệt quan trọng. Một hệ thống AI chỉ thực sự tạo ra giá trị bền vững khi người dùng, khách hàng và các bên liên quan có thể tin tưởng vào tính chính xác, an toàn và trách nhiệm của hệ thống.