Rất mới và rất Huế

Một cái nhìn đầy tiên tri, bởi thời điểm đó mọi thứ ở Việt Nam chúng ta còn thiếu thốn, nghèo nàn tạm bợ, đất nước lại đang bị bao vây, cấm vận... Tôi sống ở Huế cùng thập niên ấy, nên biết. Những mùa lạnh, mùa mưa xứ Huế mịt mù thăm thẳm. Phủ mờ lên bóng những cung điện, miếu đền, chùa chiền, lăng tẩm xạm mốc, xo xụi. Khác chi Nguyễn Bính xưa ngó cảnh Giậu đổ dây leo suồng sã quá, để Mơ lại thời xưa xóm Ngự Viên. Nhưng vô tình, cảnh trí ấy lại hòa phối với dòng sông chảy mê man bên cạnh, với bóng núi mờ ảo và cỏ cây hoa lá sững sờ giăng mắc khắp chốn, khiến Huế trở nên quá đẹp, vẻ đẹp u hoài có thể bóp chết những trái tim thi sĩ...

Tôi có những người bạn văn, họa sĩ sống một đời ở Huế góp phần thăng hoa xứ Huế như Nguyễn Xuân Hoàng, Võ Xuân Huy, đều đã ra đi khá sớm khi tuổi tác chưa qua được nửa đường đời, mà bất giác một lúc nào đó tôi chợt nghĩ rằng họ ra đi như vậy có lẽ bởi Huế... đẹp quá! Cái Đẹp trở thành một Gánh Nặng, nếu chỉ có rêu phong thời gian miên viễn trầm, chậm, đọng. Như những màn mưa, màn sương mà thời tuổi trẻ tôi đã tìm cách vượt ra để khỏi bị thôi miên, khỏi bị dắt về một nơi chốn mơ hồ nào đó.

Nhưng càng về sau này mỗi lần quay lại với Huế tôi lại thấy bước chân mình bớt dần cảm giác đơn độc hun hút sâu. Vẫn kinh thành ấy, cung điện ấy nhưng đã bừng sáng. Vẫn những con đường ấy nhưng đã rộng mở, đã đầm ấm đông đúc, rộn ràng màu sắc, âm thanh hơn. Huế đã mới...

Tôi nhận ra đặc thù của Huế là dù có phát triển đến đâu cũng vẫn không bung mở ra hết cỡ. Lịch sử, văn hóa, truyền thống, cốt cách, nhân sinh quan... của đất và người xứ này là vậy. Luôn biết “giữ chút gì rất Huế”. Tôi có câu thơ “Chiếc lá tối rất ấy”, vừa đọc lên anh bạn xứ này phát hiện ra ngay cái trật tự câu, bởi “ấy” trở thành một hư từ riêng kiểu Huế. Để thấy người Huế có những thứ không cần nói ra hết lời, nói cho cạn ý, mà luôn chừa một khoảng mở, cho ý cho tứ.