Đánh thức di sản “miền mây trắng”

Xứ Đoài là từ chỉ vùng đất phía Tây Thủ đô, nơi có đỉnh Ba Vì quanh năm mây trắng. Nhà thơ Quang Dũng, người con của vùng đất này đã viết: “Tôi nhớ xứ Đoài mây trắng lắm/ Em có bao giờ em nhớ thương”. Trong văn hóa Việt Nam, không phải vùng đất nào cũng coi là vùng đất “văn hiến”. Văn hiến dùng để gọi những vùng đất có truyền thống lịch sử-văn hóa lâu đời, những vùng đất sản sinh ra nhiều danh nhân có những đóng góp to lớn cho đất nước. Xứ Đoài là một trong số ít những miền đất được mọi người từ xưa đến nay coi là một vùng văn hiến.

Một quãng thời gian khá dài, xứ Đoài thuộc tỉnh Hà Tây nên nhiều người đồng nhất Hà Tây với xứ Đoài. Nhưng thật ra, Hà Tây gồm một số địa phương thuộc xứ Đoài và một số địa phương thuộc xứ Sơn Nam Thượng. Xứ Đoài xưa là một vùng rộng lớn nằm về phía tây kinh thành Thăng Long, sau nhiều biến động về hành chính, địa bàn của xứ Đoài (xưa) nay tương ứng với địa giới hành chính các huyện: Quốc Oai, Thạch Thất, Đan Phượng, Hoài Đức, Ba Vì, thị xã Sơn Tây và một phần của các tỉnh Vĩnh Phúc, Phú Thọ hiện nay.

Xứ Đoài xưa là một vùng rộng lớn nằm về phía tây kinh thành Thăng Long, sau nhiều biến động về hành chính, địa bàn của xứ Đoài (xưa) nay tương ứng với địa giới hành chính các huyện: Quốc Oai, Thạch Thất, Đan Phượng, Hoài Đức, Ba Vì, thị xã Sơn Tây và một phần của các tỉnh Vĩnh Phúc, Phú Thọ hiện nay.

Xứ Đoài được xác định là cái nôi của nền văn minh Việt cổ, nơi có truyền thuyết về Đức Tản Viên Sơn Thánh, một trong Tứ bất tử của người Việt. Những câu chuyện huyền sử về Tản Viên Sơn Thánh gắn với thời đại Vua Hùng, buổi đầu của lịch sử đất Việt.

Cùng với sự phát triển của lịch sử, xứ Đoài trở thành vùng đất văn vật, nơi xuất thân của nhiều vị anh hùng, hiền tài đất nước như các vị Vua Phùng Hưng, Ngô Quyền, các danh nhân: Thái sư Tô Hiến Thành, Thám hoa Giang Văn Minh, Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan...