Đạo văn, ngụy tạo dữ liệu nghiên cứu có thể bị cấm nghiên cứu khoa học vô thời hạn từ 25/5/2026

Theo khoản 3 Điều 3 Hướng dẫn ban hành kèm theo Quyết định 2557/QĐ-BKHCN, hành vi ngụy tạo dữ liệu, đạo văn, che giấu xung đột lợi ích hoặc hành vi làm sai lệch bản chất nghiên cứu được xác định là hành vi vi phạm nghiêm trọng về liêm chính khoa học.

Trong đó, hành vi ngụy tạo dữ liệu được giải thích là việc bịa ra dữ liệu hoặc kết quả nghiên cứu rồi ghi nhận, báo cáo hoặc công bố như dữ liệu, kết quả có thật. Giả mạo dữ liệu là việc can thiệp, sửa đổi, lược bỏ hoặc xử lý dữ liệu theo cách làm sai lệch bản chất hồ sơ nghiên cứu.

Hướng dẫn cũng nêu rõ hành vi đạo văn không chỉ bao gồm việc sao chép tác phẩm của người khác mà còn bao gồm việc sử dụng ý tưởng, dữ liệu, kết quả nghiên cứu hoặc công bố sản phẩm do thuê hoặc nhờ người khác thực hiện dưới tên của mình mà không ghi nhận trung thực nguồn gốc.

Bên cạnh đó, Điều 3 còn quy định nhiều hành vi vi phạm liêm chính khoa học khác như ghi tên tác giả không đúng thực tế hoặc loại bỏ tác giả có đóng góp thực sự; cản trở, đe dọa, ép buộc hoặc can thiệp vào quá trình đánh giá, phản biện và xét duyệt công bố khoa học.

Ngoài ra, Điều 4 Hướng dẫn cũng yêu cầu mọi cá nhân tham gia nghiên cứu phải bảo đảm nguyên tắc trung thực trong đề xuất, thực hiện, công bố và ứng dụng kết quả nghiên cứu; khách quan, minh bạch trong thiết kế nghiên cứu, thu thập và xử lý dữ liệu; đồng thời phải tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và ghi nhận chính xác đóng góp của các tổ chức, cá nhân liên quan.

Đáng chú ý, việc xử lý vi phạm không áp dụng một hình thức cố định mà được xem xét theo mức độ và hậu quả của hành vi. Theo Hướng dẫn, tổ chức có thể áp dụng các biện pháp như:

• Nhắc nhở, phê bình, cảnh cáo bằng văn bản, yêu cầu cải chính hoặc xin lỗi công khai; dừng giao chủ trì nhiệm vụ khoa học và công nghệ;
• Không cho phép tham gia nhiệm vụ trong thời hạn nhất định hoặc vô thời hạn;
• Yêu cầu rút bài báo khoa học; hoàn trả kinh phí nghiên cứu;
• Thu hồi danh hiệu và sửa đổi hoặc hủy bỏ kết quả đánh giá nhiệm vụ khoa học.

Ngoài việc xử lý hậu quả, Hướng dẫn còn yêu cầu cơ quan, tổ chức thực hiện nhiều biện pháp phòng ngừa như tập huấn định kỳ về liêm chính khoa học, bắt buộc lưu giữ dữ liệu gốc, nhật ký nghiên cứu và thực hiện rà soát đạo văn trước khi nộp báo cáo hoặc công bố khoa học.