Thơ của Nam Trân

Đầu năm 1935, báo Tràng An ra đời; năm bảy kỳ đầu trên đó, người ta thấy những bài thơ dưới ký tên Nam Trân. Ít nhiều bạn làng văn ở Huế tin rằng Nam Trân sẽ từ nay tiếng nổi như pháo trên thi đàn và thơ của Nam Trân cũng sẽ từ nay được gặp luôn luôn trên tờ báo mới ấy. Không ngờ, trải qua một thời gian chẳng phải vắn vỏi gì mà cái điều sở nguyện của người ta vẫn chưa thấy toại; rồi thơ Nam Trân từ đó cũng tuyệt tích trên báo Tràng An!

"Thi nhân có người may, cũng có người chẳng may", ‒ lời ấy phải chăng là một lời kinh nghiệm? Nếu nó quả là lời kinh nghiệm thì, Nam Trân anh hỡi! đừng buồn nữa! Anh chẳng qua là một kẻ lãnh phần chẳng may trong bọn thi nhân tự cổ chí kim.

Nhân nói chuyện đến mà tôi có vài lời khuyên giải vị thi hữu đáng mến của tôi; chứ bài nầy, tôi viết ra, cốt để mổ xẻ thơ Nam Trân, trước khi đặt người lên bàn mổ, không cần y sĩ phải có lời an ủi.

Trong thiên hạ có nhiều sự đáng tức, mà thơ hay không được truyền là một. Sự nầy, nó đáng tức cũng như ông thừa phái làm việc quan giỏi mà không được thăng chức và tăng lương, cô bé xinh ra phết mà không gặp tấm chồng cho nên dáng. Cái tức ấy chẳng cứ gì người đương cuộc, mà khách bàng quan xưa nay đã bao lần dửng dưng pha giọt lệ vào sự bất hạnh chẳng phải của mình!

(Trước chùa Thiên Mụ)

(Huế, mưa dầm)

(Huế mùa hạ)

(Huế, mùa hạ II)

Đó là thơ Nam Trân đó.

Tôi dám chắc bạn đọc khi vồ lấy bốn bài nầy ở đây được rồi, cứ ngâm đi ngâm lại mà không thấy chán. Liền đó, bạn phải nhận cho tác giả nó là một thi nhân số một số hai ở hiện thời, liệt vào vào với bọn Thế Lữ, Huy Thông, Lưu Trọng Lư, không đến làm cho mình phải thẹn, vẫn biết rằng tài điệu mỗi người riêng một lối, cảm hứng mỗi người đi một đường.

Ấy thế mà bốn bài đó cùng những bài khác xuýt xoát như nhau đều đã đăng trên báo Tràng An đó. Chính tờ báo nầy đã phụ chúng nó và tác giả của chúng, vì đã hèn lâu mà cái tên Nam Trân thi sĩ chẳng được vang lừng như Thế Lữ, như Huy Thông, như Lưu Trọng Lư.

Chỉ vì một tờ báo ở vào địa vị hiềm nghi, bởi cái tên và cái giấy khai sinh của nó, mà làm cho một thi sĩ chân chính bị dìm ếm dưới thi đàn, bị xao lãng giữa tai mắt công chúng, đã đành thế gian còn có nhiều sự bất bình hơn nữa, nhưng sự nầy há lại không kể được là sự bất bình?

Bài Trước chùa Thiên Mụ là rập theo điệu bài thơ Đằng vương các của Vương Bột. Nhưng cái hay không phải toàn ở điệu. Nó hay ở một bài thơ mà như một bức hoạ. Ông nào vẽ giỏi, thử theo từng câu mà vẽ ra xem, khắc thấy trước mắt một cảnh đẹp thiên nhiên.

Nam Trân hạ những chữ trong bài thơ của mình, bằng một cách táo tợn mà ngộ nghĩnh. Như chữ "đẫm" trong câu "Tiếng hát ngư ông đẫm bóng cây", chữ "sừng" trong câu "Đồi thấp sừng trăng dõi dõi soi", chữ "đánh đổ" trong câu "Đánh đổ giấc ngủ ngày", chữ "trỏn trẻn" trong câu "Mặt trăng vàng trỏn trẻn" đều là những chữ có vẻ khác thường, ít ai hạ được như thế.

Không dám mếch lòng thi sĩ khác, nhưng tôi phải nói thật rằng tôi không ưa thơ họ bằng thơ Nam Trân. Luận thơ, tôi trọng nhất ở chữ "chân". Có phải không, hoặc tả cảnh, hoặc ngôn tình, trong thơ Nam Trân cũng dễ tìm thấy chữ "chân" hơn thơ của người nào? Ai đã ở qua Huế một năm, phải chịu những bài Mùa hạ, Mưa dầm là không cãi được lấy nửa chữ.

Tôi khen Nam Trân hạ chữ ngộ nghĩnh, không phải là tôi không thấy ông ta dùng chữ còn có chỗ sống sượng đâu. Như câu "Như luồng khói nhẹ lên lên mãi", câu thì hay, mà phải chữ "nhẹ" để vào đó có hơi ngớ ngẩn. Phải có thứ khói nào nặng thì mới nói như thế được chớ. Ngặt vì khói nào cũng nhẹ cả thì lọ phải hình dung nó làm chi? Tôi muốn đổi lại là "Nhẹ như luồng khói..." mà tôi cho là dễ nghe hơn.

Nam Trân lại có một chỗ trong thơ ông ta làm cho tôi không đồng ý được nữa, là cách bỏ vận. Không vận thì thôi, chớ đã có, tôi nói, phải gieo cho đúng. Nam Trân thì:

Ấy là bốn câu đầu của bài Cảnh quê. Tôi phải lấy làm lạ sao đã nhả ra được những câu thơ như thế mà lại không chịu săn sóc đến vận một chút để mà được hoàn toàn hơn!

Dù thế nào, trên con đường thơ mai sau, tôi có hy vọng ở Nam Trân lắm lắm. Một thi nhân đáng biểu dương như thế ai nỡ để cho mai một đi trong hoạn trường là chỗ dễ mai một cái thiên tài của người ta!

Hai số đầu Sông Hương lại phát biểu hai bài thơ Nam Trân. Trong có một bài thơ mới. Nhưng khi tôi phê bình thơ Nam Trân chỉ phê bình thơ chứ không chia mới cũ.