(Thi Viết) Cảm nhận nhân vật ông Hai trong truyện ngắn Làng – Kim Lân

Thích Văn há»c gá»­i tá»›i bạn bà i viết đạt giải nhất cuá»™c thi viết lần 1: khám phá nhân vật ông Hai trong truyện ngắn “Là ng” của Kim Lân - hình tượng tiêu biểu cho ngÆ°á»i nông dân Việt Nam thá»i kháng chiến. Qua diá»…n biến tâm lý phức tạp khi nghe tin là ng theo giặc, nhân vật hiện lên vá»›i tình yêu là ng sâu sắc, lòng trung thà nh vá»›i cách mạng và những giằng xé ná»™i tâm đầy ám ảnh. Cùng phân tích để hiểu rõ hÆ¡n vá» vẻ đẹp tâm hồn ngÆ°á»i nông dân Việt Nam!

Äá» bà i: Cảm nhận nhân vật ông Hai trong tác phẩm “Là ng†của Kim Lân.

Bà i là m

Nhà văn Nguyá»…n Minh Châu từng quan niệm: “Văn há»c và đá»i sống là hai vòng tròn đồng tâm mà tâm Ä‘iểm là con ngÆ°á»iâ€. Bản chất của văn há»c là phản ánh hiện thá»±c cuá»™c sống bằng sá»± sáng tạo và thiên chức là thắp sáng thế giá»›i tâm hồn con ngÆ°á»i. Nhà văn chân chính, dù viết vá» Ä‘iá»u gì và thể hiện nhÆ° thế nà o trong tác phẩm của mình thì Ä‘iểm xuất phát và đích đến cuối cùng vẫn là cõi nhân sinh, vẫn là con ngÆ°á»i vá»›i những câu chuyện khác nhau. Lẽ vậy mà rẽ văn Ä‘i và o má»—i tác phẩm, ngÆ°á»i Ä‘á»c lại có dịp gặp gỡ và chiêm nghiệm vá» những con ngÆ°á»i ấy. Äến vá»›i truyện ngắn “Là ng†- tác phẩm xuất sắc nhất của Kim Lân sau cách mạng, ta đến vá»›i nhân vật ông Hai - má»™t lão nông chất phác, thật thà , có tình yêu là ng quê tha thiết, tình yêu đất nÆ°á»›c mãnh liệt và rất có tinh thần kháng chiến.

Trong sá»± nghiệp sáng tác văn chÆ°Æ¡ng nói chung, má»—i ngÆ°á»i nghệ sÄ© Ä‘á»u có những chất riêng là m nên phong cách của mình. Vá»›i Kim Lân - má»™t trong số những cây bút truyện ngắn dù để lại số lượng tác phẩm không nhiá»u nhÆ°ng sáng tác nà o của ông cÅ©ng luôn vững và ng nÆ¡i lòng ngÆ°á»i Ä‘á»c và thách thức quy luật băng hoại của thá»i gian. Nguyên Hồng đã từng nhận xét rằng: “Kim Lân là nhà văn má»™t lòng Ä‘i vá» vá»›i đất vá»›i ngÆ°á»i vá»›i thuần hậu nguyên thuá»· của cuá»™c sống nông thônâ€. Bằng giá»ng văn chân thá»±c, giản dị, từng trang viết của Kim Lân phản ánh là ng quê và con ngÆ°á»i Việt Nam. Cụ thể là truyện ngắn “Là ng†được sáng tác trong những năm đầu của kháng chiến chống Pháp, lần đầu ra mắt bạn Ä‘á»c trên “Tạp chí Văn nghệ†năm 1948. Lấy bối cảnh cuá»™c tản cÆ° trong những năm đầu kháng chiến, tác phẩm xoay quanh những chuyển biến trong tâm trạng của nhân vật ông Hai trÆ°á»›c, trong và sau khi nghe tin là ng chợ Dầu theo giặc. Từ đó, là m nổi bật tình yêu sâu đậm và sá»± chuyển biến trong nhận thức của ông Hai đối vá»›i là ng quê, đất nÆ°á»›c và cách mạng.

TrÆ°á»›c khi nghe là ng chợ Dầu theo Tây, tình yêu là ng, yêu nÆ°á»›c của ông Hai được thể hiện ở tính hay khoe là ng, ở ná»—i nhá»›, ở niá»m tá»± hà o và ở sá»± quan tâm đến kháng chiến. Từ nghìn Ä‘á»i nay, là ng có má»™t ý nghÄ©a vô cùng quan trá»ng trong Ä‘á»i sống vật chất và tinh thần của ngÆ°á»i nông dân Việt Nam. Là ng là gia đình, là nguồn cá»™i, là nÆ¡i gắn bó cả cuá»™c Ä‘á»i. Äối vá»›i ngÆ°á»i dân quê, tình yêu là ng đã sá»›m trở thà nh má»™t tình cảm tá»± nhiên, gắn bó, sâu nặng và thiêng liêng khiến há» khi xa thì nhá»›, khi gần thì thÆ°Æ¡ng. NhÆ° bao ngÆ°á»i nông dân khác, ông Hai cÅ©ng có má»™t ngôi là ng để gắn bó, để tá»± hà o, để thÆ°Æ¡ng, để nhá»› - là ng chợ Dầu. Ông hãnh diện vá» cái là ng của mình lắm nên Ä‘i đâu ông cÅ©ng khoe vá» nó. TrÆ°á»›c cách mạng, ông khoe là ng ông “nhà ngói san sát, sầm uất nhÆ° tỉnhâ€, Ä‘Æ°á»ng là ng ông lát toà n đá xanh, Ä‘i từ đầu là ng đến cuối xóm không sợ bùn dính gót chân…, thậm chí ông còn khoe cả cái sinh phần “có lăm lắm là của†thuá»™c viên Tổng đốc là ng, mặc dù cái sinh phần ấy khiến cả là ng ông phải khổ sở. Khi kháng chiến bùng nổ, ngÆ°á»i dân phải dá»i là ng Ä‘i sÆ¡ tán. Ở nÆ¡i tản cÆ°, ông vẫn say sÆ°a khoe vá» là ng mình nhÆ°ng bây giỠông khoe vá» những ngà y khởi nghÄ©a dồn dập mà ông gia nhập từ hồi còn bóng tối, ông khoe và tá»± hà o vá» tinh thần kháng chiến của là ng. Song, phải xa là ng, ông Hai buồn lắm. Ở nÆ¡i tản cÆ°, lòng ông Ä‘au đáu nhá»› quê. Cứ nghÄ© vỠ“những ngà y là m việc cùng anh em… Ông lại muốn vá» là ng, lại muốn cùng anh em Ä‘Ã o Ä‘Æ°á»ng, đắp ụ, xẻ hà o, khuân đáâ€. Ông lão nhá»› là ng da diết, luôn khao khát được trở vá» quê: “Chao ôi! Ông lão nhá»› là ng, nhá»› cái là ng quá!â€. DÆ°á»ng nhÆ°, là ng chợ Dầu luôn thÆ°á»ng trá»±c trong tâm trí của lão nông dân ấy để khi nói vá» nuôi dưỡng mình, chốn quê thân thuá»™c là “hai con mắt ông sáng hẳn lênâ€. Quả thật là má»™t tình yêu là ng quê mãnh liệt! Không chỉ gắn bó vá»›i là ng quê, ông Hai còn là má»™t ngÆ°á»i nông dân luôn quan tâm và ủng há»™ kháng chiến. Dù không muốn nhÆ°ng theo tinh thần cách mạng, ông Hai cÅ©ng cùng dòng ngÆ°á»i sÆ¡ tán đến má»™t miá»n quê khác. Ở nÆ¡i tản cÆ°, hằng ngà y, ông luôn tìm cách nghe tin kháng chiến “chẳng sót má»™t tin nà oâ€. Nghe được nhiá»u tin hay, nhiá»u tin chiến thắng của quân ta nhÆ°: “Má»™t em bé trong ban tuyên truyá»n xung phong bÆ¡i ra giữa hồ Hoà n Kiếm cắm quốc kì lên Tháp Rùaâ€; “Má»™t anh trung Ä‘á»™i trưởng sau khi giết được bảy tên giặc đã tá»± sát bằng má»™t quả lá»±u đạn cuối cùngâ€; “Äá»™i nữ du kích TrÆ°ng Trắc giả là m ngÆ°á»i Ä‘i mua hà ng đã bắt sống má»™t tên quan hai bốt Thao ngay giữa chợ , nghe được những tin ấy, bao nhiêu ý nghÄ© vui thích cứ chen chúc trong đầu ông lão, “ruá»™t gan ông cứ múa cả lênâ€. Và có lẽ, ông Hai chÆ°a nhận ra Ä‘iá»u đó, nhÆ°ng trong tình cảm của ông, tình yêu nÆ°á»›c đã sá»›m nảy nở và ngà y cà ng sâu sắc hÆ¡n. Äúng nhÆ° Rasul Gamzatov từng nói: “NgÆ°á»i ta chỉ có thể tách con ngÆ°á»i ra khá»i quê hÆ°Æ¡ng chứ không thể tách quê hÆ°Æ¡ng ra khá»i con ngÆ°á»iâ€. Dù ở nÆ¡i đâu, là m bất cứ Ä‘iá»u gì thì trái tim, tâm hồn của ông Hai vẫn ấm nóng tình yêu là ng, yêu nÆ°á»›c.

Niá»m hân hoan vá»›i tin vui chiến thắng chÆ°a dứt thì ông Hai bị đặt và o má»™t tình huống đầy thá»­ thách: Ngôi là ng mà mình luôn tá»± hà o, nhá»› mong da diết ấy lại theo giặc. Trong tình huống gay cấn nà y, tình yêu là ng, yêu nÆ°á»›c của ông Hai cà ng được thể hiện má»™t cách xúc Ä‘á»™ng và sâu sắc. Thoạt đầu, khi nghe tin là ng Chợ Dầu theo giặc từ ngÆ°á»i Ä‘Ã n bà tản cÆ° ở quán nÆ°á»›c nói ra: “Cả là ng chúng nó Việt gian theo Tâyâ€, tin đó đến vá»›i ông quá Ä‘á»™t ngá»™t. “Cổ ông lão nghẹn ắng hẳn lạiâ€, “da mặt tê rân rân. Ông lão lặng Ä‘i, tưởng nhÆ° đến không thở đượcâ€. Äó là má»™t sá»± bất ngá», tê tái của má»™t ngÆ°á»i khi nghe tin dữ. Ông vô cùng bà ng hoà ng, sững sá». Bao nhiêu niá»m tin, niá»m tá»± hà o vá» là ng trong ông tưởng nhÆ° đã sụp đổ. “Má»™t lúc lâu sau ông má»›i rặn è è, nuốt má»™t cái gì vÆ°á»›ng ở cổ, ông cất tiếng há»i, giá»ng lạc hẳn Ä‘i: “Liệu có thật không hở bác? Hay chỉ lại…â€. Ông há»i để đính chính lại cái tin “Cả là ng chúng nó Việt gian theo Tâyâ€, nhÆ°ng ngÆ°á»i Ä‘Ã n bà tản cÆ° đã khẳng định chắc nịch đến thế khiến ông Hai ngượng ngùng, xấu hổ, cố là m ra vẻ bình thản, rồi đánh trống lảng ra vá»: “Hà , nắng gá»›m, vá» nà o…â€. Trên Ä‘Æ°á»ng vá», ông Hai bị ám ảnh bởi tiếng mắng chá»­i của ngÆ°á»i Ä‘Ã n bà ấy, ông thấy nhục nhã, tủi hổ nên cứ “cúi gằm mặt xuống mà điâ€. Sá»± bà ng hoà ng, không tin và tá»± lừa dối bản thân mình của ông Hai chính là sá»± chết lặng của má»™t tâm hồn tha thiết tình yêu là ng, yêu nÆ°á»›c.

VỠđến nhà , ông Hai chìm trong sá»± chán nản, lo lắng. “Ông nằm vật ra giÆ°á»ngâ€, thấy con chÆ¡i sậm chÆ¡i sụi, ná»™i tâm ông Ä‘au Ä‘á»›n vì thÆ°Æ¡ng con: “Chúng nó cÅ©ng là trẻ con là ng Việt gian đấy Æ°? Chúng nó cÅ©ng bị ngÆ°á»i ta rẻ rúng hắt hủi đấy Æ°?â€. Những lá»i Ä‘á»™c thoại ná»™i tâm ấy đã chứng tá» cái tin dữ vá» là ng chợ Dầu bắt đầu trở thà nh ná»—i dằn vặt, ám ảnh trong tâm tÆ° của ông Hai. “NÆ°á»›c mắt ông lão cứ già n raâ€, tủi nhục, giận lây, ông nắm chặt hai bà n tay lại mà rít lên: “Chúng bay ăn miếng cÆ¡m hay miếng gì và o mồm mà đi là m cái giống Việt gian bán nÆ°á»›c để nhục nhã thế nà yâ€. Chá»­i ngÆ°á»i là ng, nhÆ°ng ông lại ngá» ngợ vì những lá»i nói của mình chÆ°a đúng lắm. Ông đã kiểm Ä‘iểm lại trong suy nghÄ© những ngÆ°á»i ở lại toà n những ngÆ°á»i có tinh thần, há» quyết tâm má»™t sống má»™t chết vá»›i giặc, “chả nhẽ cái bá»n ở là ng lại đổ đốn đến thế…â€. NhÆ°ng rồi cái tin vá» thằng Chánh Bệu buá»™c ông phải tin, vì “thằng Chánh Bệu thì đích là ngÆ°á»i là ng không sai rồiâ€. Cuối cùng, ông trở vá» trong tâm trạng Ä‘au xót, cá»±c nhục và suy sụp, bởi chính bản thân ông, ông cÅ©ng cảm thấy thù hận cái giống Việt gian bán nÆ°á»›c: “Chao ôi! Cá»±c nhục chÆ°a, cả là ng Việt gian!â€. Ông lão không chỉ Ä‘au cho mình, Ä‘au cho là ng mà còn Ä‘au cho những ngÆ°á»i đồng hÆ°Æ¡ng cùng cảnh ngá»™: “Lại còn bao nhiêu ngÆ°á»i là ng, tan tác má»—i ngÆ°á»i má»™t phÆ°Æ¡ng nữa, không biết hỠđã rõ cái cÆ¡ sá»± nà y chÆ°a?â€. Cái tin là ng Chợ Dầu theo Tây là m cho không khí của gia đình ông vô cùng khó chịu, cả nhà lặng im nhÆ° tá». Có thể nói tin dữ vá» là ng đã khiến ông Hai cáu gắt vá»›i bà Hai má»™t cách vô cá»› bằng những câu trống không: “Gì?â€, “Biết rồi!â€. Thậm chí khi nghe tiếng mụ chủ nhà , “ông lão lặng hẳn Ä‘i, chân tay nhÅ©n ra, tưởng chừng nhÆ° không cất lên đượcâ€, “trống ngá»±c ông lão đập thình thịch. Ông lão nín thở, lắng tai nghe ra bên ngoà iâ€. Ông rất sợ hãi, sợ mụ chủ nhà biết, sợ bị tẩy chay, cô lập. Äó là ná»—i nhục của kẻ mang tiếng Việt gian theo Tây. Có thể thấy rằng, tâm trạng của ông Hai chất chứa đầy sá»± dằn vặt, lo lắng, tủi nhục và sợ hãi. Kim Lân thật tà i tình khi đã sá»­ dụng nhiá»u câu cảm thán, câu há»i tu từ, những câu Ä‘á»™c thoại và độc thoại ná»™i tâm để thể hiện những diá»…n biến tâm lí của ông Hai khi nghe tin dữ vá» là ng. Lúc nà y, đối vá»›i ông Hai, là ng không chỉ là nÆ¡i “chôn nhau cắt rốn†mà còn là lòng tá»± trá»ng, là danh dá»± của cá nhân, danh dá»± của là ng quê. Nếu không gắn bó, không yêu là ng, không coi là ng là niá»m kiêu hãnh thì không thể có những dòng cảm xúc day dứt đến Ä‘au lòng nhÆ° vậy.

Ba bốn ngà y sau đó, ông luôn sống trong tâm trạng ám ảnh, day dứt, mặc cảm, sợ hãi khi mang danh là kẻ là ng Chợ Dầu phản bá»™i cách mạng. Ná»—i tủi hổ ấy khiến ông Hai không dám ló mặt ra ngoà i, lúc nà o ông cÅ©ng nÆ¡m ná»›p lo sợ. Há»… thấy đám đông túm lại, nhắc đến cái giống “Việt gianâ€, “cam-nhôngâ€, “Tây†thì ông lại tá»± nhủ: “Thôi lại chuyện ấy rồiâ€. Có thể thấy tác giả đã thà nh công diá»…n tả ná»—i ám ảnh nặng ná» biến thà nh sá»± sợ hãi thÆ°á»ng xuyên trong ông Hai cùng vá»›i ná»—i Ä‘au xót, tủi hổ của ông trÆ°á»›c tin là ng mình theo giặc. Ông Hai tiếp tục bị đẩy và o tình huống căng thẳng, quyết liệt hÆ¡n khi nghe mụ chủ nhà đánh tiếng: “Nghe nói, bảo có lệnh Ä‘uổi hết những ngÆ°á»i là ng Chợ Dầu khá»i vùng nà y không cho ở nữaâ€. Ông Hai lo sợ bị tuyệt Ä‘Æ°á»ng sinh sống, “bao nhiêu ý nghÄ© Ä‘en tối, ghê rợn, nối tiếp bá»i bá»i trong đầu óc ông lãoâ€. Ông cảm nhận hết ná»—i nhục nhã, thÆ°Æ¡ng dân là ng Chợ Dầu và thÆ°Æ¡ng thân mình phải mang tiếng là dân là ng Việt gian: “Äâu đâu có ngÆ°á»i Chợ Dầu ngÆ°á»i ta cÅ©ng Ä‘uổi nhÆ° Ä‘uổi hủi. Mà cho dẫu vì chính sách Cụ Hồ ngÆ°á»i ta chẳng Ä‘uổi Ä‘i nữa, thì mình cÅ©ng chẳng còn mặt mÅ©i nà o Ä‘i đến đâuâ€. Bị đẩy và o Ä‘Æ°á»ng cùng, tâm trạng của ông vô cùng bế tắc, ông chá»›m nghÄ© “hay là quay vá» là ngâ€, nhÆ°ng lập tức ông lão đã phản đối ngay: “Vá» là m gì cái là ng đấy nữaâ€. Bởi vá» là ng tức là bá» kháng chiến, bá» Cụ Hồ, vá» là ng là chấp nhận quay lại là m nô lệ cho thằng Tây. Cuá»™c đấu tranh ná»™i tâm gay gắt buá»™c ông phải lá»±a chá»n giữa quê hÆ°Æ¡ng vá»›i đất nÆ°á»›c. Äó là lá»±a chá»n khó khăn nhất đối vá»›i ông. Quê hÆ°Æ¡ng là má»™t phần cuá»™c Ä‘á»i ông, là nÆ¡i gắn bó vá»›i ông biết bao ká»· niệm, trong khi đất nÆ°á»›c, cách mạng là cứu cánh của gia đình ông… Äể rồi cuối cùng ông Ä‘i đến quyết định: “Không thể được! Là ng thì yêu thật, nhÆ°ng là ng theo Tây mất rồi thì phải thùâ€. Sá»± lá»±a chá»n dứt khoát, quyết liệt của ông Hai đã cho thấy dù là ngÆ°á»i nông dân chân lấm tay bùn, dù chÆ°a Ä‘á»c thông viết thạo tiếng mẹ đẻ nhÆ°ng ông đã có sá»± giác ngá»™ sâu sắc vá» tá»± do, vá» cách mạng. Äây là má»™t nét má»›i của ông Hai nói riêng và ngÆ°á»i nông dân nói chung, đánh dấu sá»± thay đổi trong nhận thức, tình cảm của há» từ khi có ánh sáng cách mạng soi Ä‘Æ°á»ng. Ở ông Hai, tình cảm tá»± do, tình cảm cách mạng, lòng yêu nÆ°á»›c đã chiến thắng cảnh ngá»™ và tình cảm cá nhân. Äiá»u đó đã cho thấy tình yêu là ng dẫu có mãnh liệt, thiết tha đến đâu cÅ©ng không mãnh liệt hÆ¡n tình yêu đất nÆ°á»›c. Äó là biểu hiện cao đẹp trong tâm hồn con ngÆ°á»i Việt Nam: khi cần đến, há» sẵn sà ng gạt bá» tình cảm riêng tÆ° để hÆ°á»›ng tá»›i tình cảm chung của cả cá»™ng đồng. Thứ tình cảm cao quý ấy ta cÅ©ng từng bắt gặp trong thÆ¡ Chính Hữu:

“Ruộng nương anh gửi bạn thân cà y

Gian nhà không mặc kệ gió lung layâ€

Hay trong thÆ¡ của Nguyá»…n Äình Thi:

“NgÆ°á»i ra Ä‘i đầu không ngoảnh lại

Sau lÆ°ng thá»m nắng lá rÆ¡i đầyâ€

Giống nhÆ° ông Hai, những ngÆ°á»i nông dân mặc áo lính trong hai bà i thÆ¡ ấy sẵn sà ng gác lại tình cảm gia đình, tình cảm quê hÆ°Æ¡ng để hÆ°á»›ng đến tình yêu đất nÆ°á»›c. Lòng yêu nÆ°á»›c, tinh thần kháng chiến của ông Hai nói riêng và của ngÆ°á»i dân Việt Nam nói chung thật tha thiết, mãnh liệt. Chính những tình cảm ấy đã góp phần tạo nên sức mạnh để cuá»™c kháng chiến chống thá»±c dân Pháp Ä‘i đến thắng lợi, để dân tá»™c ta lật thêm má»™t trang sá»­ và ng “lừng lẫy năm châu, chấn Ä‘á»™ng địa cầuâ€.

HÆ¡n nữa, trÆ°á»›c những dằn vặt, Ä‘au Ä‘á»›n, ông Hai đã thủ thỉ ná»—i lòng sâu thẳm của mình vá»›i đứa con út. Cuá»™c trò chuyện ấy diá»…n tả vô cùng cảm Ä‘á»™ng ná»—i lòng và tình cảm của ngÆ°á»i nông dân vá»›i quê hÆ°Æ¡ng, đất nÆ°á»›c vá»›i cách mạng và kháng chiến. Ông đã há»i đứa con út là con ai, nhà ở đâu và ủng há»™ ai để khắc ghi và o trong lòng con vá» tình cảm nguồn cá»™i, gia đình, quê hÆ°Æ¡ng, đất nÆ°á»›c, cách mạng. Nghe con nói: “Ủng há»™ Cụ Hồ Chí Minh muôn nămâ€, nÆ°á»›c mắt ông Hai cứ già n ra, chảy ròng ròng trên hai má, giá»ng ông nhÆ° nghẹn lại: “Ừ đúng rồi, ủng há»™ Cụ Hồ con nhỉ?â€. Tưởng chừng nhÆ° có sá»± mâu thuẫn vì trÆ°á»›c đó ông đã cÆ°Æ¡ng quyết: “là ng theo Tây mất rồi thì phải thùâ€. NhÆ°ng thá»±c tế, ông Hai thù là thù những kẻ ở là ng theo Tây bán nÆ°á»›c, ông không muốn quay trở vá» vì không muốn sống chung cùng lÅ© bán nÆ°á»›c. Còn ngôi là ng Chợ Dầu mãi mãi là nguồn cá»™i, là máu thịt của ông. Trò chuyện vá»›i con nhÆ°ng thá»±c chất là ông ngá» lòng mình, minh oan cho chính mình, mong “Anh em đồng chí biết cho bố con ông. Cụ Hồ trên đầu trên cổ xét soi cho bố con ôngâ€. Äây là đoạn trích cảm Ä‘á»™ng nhất, phải chăng trong tâm hồn ngÆ°á»i nông dân chất phác ấy chÆ°a phút nà o nguôi ngoai ná»—i nhá»› nhà , ná»—i quê hÆ°Æ¡ng? NhÆ°ng tình yêu là ng của ông Hai giỠđây đã có sá»± chi phối bởi nhận thức, có sá»± hòa hợp vá»›i lòng yêu nÆ°á»›c và sá»± trung thà nh vá»›i Äảng, vá»›i cách mạng, vá»›i kháng chiến. Tấm lòng thủy chung ấy của ông thật sâu nặng, bá»n vững và thiêng liêng: “Cái lòng bố con ông là nhÆ° thế đấy, có bao giá» dám Ä‘Æ¡n sai. Chết thì chết có bao giá» dám Ä‘Æ¡n saiâ€. Nhà văn Kim Lân xây dá»±ng nhân vật ông Hai không thuá»™c hạng cùng Ä‘inh nghèo khổ nhÆ° anh Pha, chị Dậu, cÅ©ng chẳng thuá»™c hà ng vai vế có “miếng†có “tiếng†trong là ng. Ông chỉ là má»™t ngÆ°á»i nông dân bình thÆ°á»ng, nồng hậu, chất phác, hay là m và chịu khó. Từ con ngÆ°á»i của là ng quê, ông trở thà nh con ngÆ°á»i của kháng chiến, của sá»± nghiệp chung. Tình yêu là ng quê của ông Hai vừa mang nét chung trong tâm lí ngÆ°á»i nông dân truyá»n thống lại vừa mang nét riêng, nét má»›i của thá»i đại cách mạng và kháng chiến. Lúc nà y tình cảm là ng quê được mở rá»™ng và chịu sá»± chi phối của lòng yêu nÆ°á»›c, của ý thức trách nhiệm công dân trong hoà n cảnh đất nÆ°á»›c có chiến tranh. Chính Kim Lân từng bá»™c bạch: “Viết văn, trÆ°á»›c hết tôi viết cho mình, cho những Æ°á»›c mÆ¡, gá»­i gắm của chính mình. Sau nữa, đó là những lá»i bá»™c bạch, tâm sá»± vá»›i bạn Ä‘á»c những Ä‘iá»u Ä‘ang nhức nhối, Ä‘ang thôi thúcâ€. Bằng dòng tâm trạng, cùng sá»± lá»±a chá»n đầy quyết liệt của ông Hai trong má»™t tình huống đầy thá»­ thách, Kim Lân đã cất lên được tiếng lòng của mình cÅ©ng nhÆ° cất lên tấm lòng của má»i ngÆ°á»i dân Việt Nam đối vá»›i là ng quê và đất nÆ°á»›c.

Tình yêu là ng, yêu nÆ°á»›c của ông Hai được Ä‘á»n đáp bằng tin là ng ông được cải chính. Chính tình huống ấy đã bá»™c lá»™ niá»m vui sÆ°á»›ng, hồn nhiên, chân chất của ông Hai. Äến khi biết đích xác là ng Chợ Dầu của ông không phải là là ng Việt gian, ruá»™t gan ông lão nhÆ° múa cả lên, vô cùng vui sÆ°á»›ng: “Ông cứ múa tay lên mà khoe cái tin ấy vá»›i má»i ngÆ°á»iâ€, mặt ông “tÆ°Æ¡i vui, rạng rỡ hẳn lênâ€. Äối vá»›i ngÆ°á»i nông dân, căn nhà là cÆ¡ nghiệp của cả má»™t cuá»™c Ä‘á»i dá»±ng xây, vậy mà ông sung sÆ°á»›ng, hả hê loan báo cho má»i ngÆ°á»i biết cái tin “Tây nó đốt nhà tôi rồi bác ạâ€, ‘Äốt nhẵn!â€. Äó là niá»m tá»± hà o, hạnh phúc thật chân chất, má»™c mạc, hồn nhiên của ngÆ°á»i nông dân khi ông có minh chứng hùng hồn cho việc là ng ông trong sạch và có tinh thần sẵn sà ng hi sinh cho kháng chiến. Thá»±c chất, mất nhà ai chẳng Ä‘au, chẳng xót nhÆ°ng mất nÆ°á»›c còn nhục nhã, Ä‘á»›n Ä‘au gấp vạn lần. Nên há» sẵn sà ng dùng sá»± mất mát riêng tÆ° ấy để góp phần là m nên sức mạnh chung cho cả dân tá»™c. Quả thá»±c, ở ông Hai tồn tại má»™t tình yêu là ng quê, tình yêu đất nÆ°á»›c thật lá»›n lao, thật đáng trân trá»ng!

M.Gorki đã từng quan niệm: “Nghệ sÄ© là ngÆ°á»i biết khai thác những ấn tượng riêng chủ quan của mình, tìm thấy những ấn tượng đó có giá trị khái quát và biết là m cho những ấn tượng đó có những hình thức riêngâ€. Và Kim Lân vá»›i ấn tượng riêng của mình vá» hình ảnh ngÆ°á»i nông dân Việt Nam đã biết là m cho những ấn tượng đó có hình thức riêng qua việc thà nh công trong nghệ thuật xây dá»±ng tình huống truyện mang tính thá»­ thách để nhân vật bá»™c lá»™ tâm lý, xung Ä‘á»™t ná»™i tâm gay gắt cùng nghệ thuật miêu tả tâm lý sâu sắc, tinh tế. Nhà thÆ¡ Trần Ninh Hồ cÅ©ng từng trân trá»ng vô cùng tà i năng của Kim Lân: “Nếu nhÆ° cho rằng văn chÆ°Æ¡ng là lịch sá»­ tâm trạng con ngÆ°á»i thì Kim Lân quả là nhà văn đích thá»±c trên cái nghÄ©a ấy.†Äặc biệt, ngôn ngữ nhân vật sinh Ä‘á»™ng, già u tính khẩu ngữ khiến nhân vật vừa có nét chung của ngÆ°á»i nông dân vừa mang đậm cá tính riêng nên rất sinh Ä‘á»™ng, Ä‘á»™c đáo. Chính bút pháp nghệ thuật đặc sắc ấy đã khắc há»a nổi bật má»™t ngÆ°á»i nông dân chân chất, bình dị mà có lòng yêu là ng quê hÆ°Æ¡ng sâu sắc, má»™t lòng vá»›i cách mạng, vá»›i kháng chiến.

Nếu nói truyện ngắn là cÆ°a lấy má»™t khúc của Ä‘á»i sống thì Kim Lân đã cÆ°a lấy má»™t khúc của bối cảnh đầu cuá»™c kháng chiến chống Pháp vá»›i mong muốn Ä‘Æ°a đến cho bạn Ä‘á»c bao thế hệ hình ảnh ngÆ°á»i nông dân Việt Nam yêu quê hÆ°Æ¡ng, đất nÆ°á»›c. Phải chăng nhà văn không đặt tên truyện là “Là ng chợ Dầu†mà chỉ dùng danh từ chung là “Là ng†là dụng ý vừa muốn nói lên được cái riêng của nhân vật ông Hai, vừa muốn khái quát tình cảm, nhận thức chung của ngÆ°á»i nông dân Việt Nam trong thá»i kì kháng chiến chống Pháp. Cùng vá»›i đó, hình ảnh nhân vật ông Hai giản dị, gần gÅ©i, chất phác, nồng nà n má»™t trái tim hÆ°á»›ng vá» quê hÆ°Æ¡ng, đất nÆ°á»›c cÅ©ng đã phần nà o thể hiện được phong cách viết giản dị, chân phÆ°Æ¡ng của nhà văn Kim Lân.

Nói vá» lòng yêu nÆ°á»›c, nhà văn I-li-a Ê-ren-bua có câu nói nổi tiếng: “…Lòng yêu nhà , yêu là ng xóm, yêu miá»n quê trở nên lòng yêu Tổ quốc.†Ông Hai trong truyện ngắn “Là ng†chính là má»™t minh chứng cho câu nói nà y. Má»i niá»m vui, ná»—i buồn của ông luôn gắn vá»›i vận mệnh của là ng chợ Dầu. Tình yêu là ng của lão nông chất phác ấy được mở rá»™ng và hòa quyện trong tình yêu Tổ quốc sâu nặng và thiêng liêng. Äồng thá»i, qua dòng tâm trạng của nhân vật ông Hai trong tình huống truyện đầy thá»­ thách và gay cấn, ngÆ°á»i Ä‘á»c thấy được sá»± chuyển biến má»›i mẻ, tích cá»±c trong tình cảm và nhận thức vá» cách mạng, kháng chiến của ngÆ°á»i nông dân thá»i kì đầu của cuá»™c kháng chiến chống Pháp. Chính nhận thức má»›i và tình cảm sâu sắc của hỠđối vá»›i là ng quê, đất nÆ°á»›c đã trở thà nh má»™t nguồn sức mạnh góp phần to lá»›n trong sá»± nghiệp chống Pháp thắng lợi vẻ vang. Qua nhân vật ông Hai trong truyện ngắn “Là ngâ€, nhà văn Kim Lân đã truyá»n đến cho ngÆ°á»i Ä‘á»c má»™t tình cảm tốt đẹp đối vá»›i ngÆ°á»i nông dân, đối vá»›i quê hÆ°Æ¡ng, đất nÆ°á»›c. Äặc biệt hÆ¡n, truyện còn đánh thức ý thức trách nhiệm còn Ä‘ang ngủ quên của má»—i công dân trong thá»i đại má»›i!

Bà i viết của bạn Hoà ng Thu Huyá»n, bà i viết đã được team Thích Văn há»c biên tập lại