Ôn tập bài thơ “Ánh trăng” của Nguyễn Duy

Trăng Ä‘i và o thÆ¡ ca tá»± bao giá» chẳng biết. Trăng Ä‘em đến nguồn cảm hứng bất tận cho những vần thÆ¡ lãng mạn, trà n đầy ánh sáng. “Ãnh trăng†có thể là khuôn mặt ngÆ°á»i yêu, là bạn tri âm, là ná»—i nhá»› niá»m thÆ°Æ¡ng… nhÆ°ng vá» bà i thÆ¡ “Ãnh trăng†của Nguyá»…n Duy, trăng lại chìm khuất dÆ°á»›i ánh đèn neon sáng trÆ°ng lá»™ng lẫy và là ná»—i ăn năn vô bá» của con ngÆ°á»i thá»i hiện đại.Â

ThÆ¡ ca từ lâu là nÆ¡i để gá»­i gắm biết bao niá»m suy tÆ° của ngÆ°á»i nghệ sÄ©. Vá» vấn Ä‘á» nà y, Hoà i Thanh cÅ©ng đã từng quan niệm rằng: “Từ bao giÆ¡Ì€ cho đến bây giÆ¡Ì€, từ HômerÆ¡ đến kinh thi, đến ca dao Việt Nam, thÆ¡ vẫn là má»™t sức đồng cảm mãnh liệt và quảng đại. NoÌ Ä‘Ã£ ra Ä‘Æ¡Ì€i giữa những vui buồn của loà i ngÆ°Æ¡Ì€i và noÌ sẽ kết bạn vá»›i loà i ngÆ°Æ¡Ì€i cho đến ngà y tận thếâ€. Vá»›i “Ãnh trăng†của Nguyá»…n Duy - má»™t bà i thÆ¡ được sáng tác năm 1978, sau ba năm kể từ khi đất nÆ°á»›c “rÅ© bùn đứng dậy sáng lòa†chính là má»™t áng thÆ¡ được thai nghén từ những buồn vui, trăn trở của thi sÄ©. Tuy nhiên, đối vá»›i những ngÆ°á»i phu chữ, thÆ¡ dẫu rằng là sá»± “đồng cảm mãnh liệt và quảng đại†nhÆ°ng cần phải xuất phát từ cái riêng không trá»™n lẫn. Nguyá»…n Duy cÅ©ng không ngoại lệ. Nhà thÆ¡ được biết đến vá»›i má»™t phong cách sáng tác trầm tÄ©nh, già u triết lý cùng những rung Ä‘á»™ng tinh tế nhÆ°ng âu cÅ©ng pha chút ngang tà ng. Äặc biệt, ở hai khổ thÆ¡ cuối của thi phẩm “Ãnh trăng†nhÆ° má»™t lá»i chiêm nghiệm đầy triết lý vá» ngÆ°á»i lính thá»i hậu chiến cùng bao ná»—i niá»m trăn trở.

Bà i thÆ¡ “Ãnh Trăng†của Nguyá»…n Duy mang dáng dấp má»™t câu chuyện nhá», được kể theo trình tá»± thá»i gian. Nhân vật trữ tình có lẽ là má»™t ngÆ°á»i lính đã trải qua má»™t thá»i đạn bom. Giá»ng kể trầm mặc, từ tốn. Mạch cảm xúc tưởng nhÆ° trôi chảy rất bình lặng, êm ả:Â

“Hồi nhỠsống với đồng

với sông rồi với bể

hồi chiến tranh ở rừng

vầng trăng thà nh tri ká»·â€

Khổ thÆ¡ Ä‘Æ°a ngÆ°á»i Ä‘á»c trở vá» miá»n quá khứ của ngÆ°á»i lính. Hà ng loạt hình ảnh được liệt kê: “đồng, sông, bể, rừngâ€â€¦ những nÆ¡i anh từng sống vá»›i nó. Những quãng thá»i gian anh từng trải: “Hồi nhá», hồi chiến tranhâ€. Lá»i thÆ¡ chỉ gợi chứ không tả, nhÆ°ng vẫn có thể hình dung cuá»™c Ä‘á»i của ngÆ°á»i lính ấy chắc nhiá»u biến cố, gian nan. Tuổi thÆ¡ của anh từng gắn bó vá»›i cánh đồng, vá»›i dòng sông quê. TrÆ°á»›c và trong thá»i chiến tranh, những vùng quê nghèo là m gì có đèn Ä‘iện. Nên trăng là món quà vô giá của thiên nhiên. Những đêm trăng là ng quê chan hòa ánh sáng và gió mát. Trẻ con được nô đùa trÆ°á»›c ngõ, bà nằm võng hát ngâm nga, hay các bác láng giá»ng cùng ngồi uống trà , trò chuyện trong sân… ThÆ¡ ca dân gian còn ghi lại những đêm trăng há»™i hè, những đêm trăng tát nÆ°á»›c đầu đình… thật là hồn hậu, đáng yêu! Â

“vá»›i sông rồi vá»›i bểâ€

Vẫn biết “sôngâ€, “bể†là nÆ¡i ngÆ°á»i ta phải vật lá»™n vá»›i sóng gió để mÆ°u sinh, nhÆ°ng cÅ©ng là nÆ¡i có những đêm trăng mát mẻ thanh bình. Trăng rÆ¡i trên sông, hà o tan và o sóng biển quả là bức tranh tuyệt mỹ. Hẳn tuổi trẻ của anh đã từng Ä‘i nhiá»u nÆ¡i, cÅ©ng vất vả bôn ba nhÆ°ng những vầng trăng ấy đã là m dịu mát tuổi thÆ¡ anh, chiếu sáng bao ká»· niệm.

Lá»›n lên anh trở thà nh chiến sÄ©. “Hồi chiến tranh ở rừngâ€, xa nhà , sống giữa núi rừng, hằng ngà y đối diện vá»›i gian nan, thiếu thốn và hi sinh, mất mát. Chính ánh trăng đã sưởi ấm tâm hồn anh. Câu thÆ¡ gợi nhá»› vầng trăng trong thÆ¡ Chính Hữu: những đêm rét chung chăn, nhÆ°ng cÆ¡n sốt giữa rừng già , những câu chuyện tâm tình của hai ngÆ°á»i lính, những đêm trăng trên Ä‘Æ°á»ng hà nh quân … Không có gì lạ khi Nguyá»…n Duy bá»™c bạch: vầng trăng là ngÆ°á»i bạn tri ká»· của anh!

Khổ thÆ¡ đầu ghi lại những chặng Ä‘á»i dù không ít khó khăn, gian khổ nhÆ°ng êm Ä‘á»m, tÆ°Æ¡i tắn biết bao! Tiếp đó là suy tÆ°. Anh thấy, anh nghÄ©, thá»i gian nan đó trăng và ngÆ°á»i đến vá»›i nhau chân thật, mặn nồng:

“Trần trụi với thiên nhiên

hồn nhiên nhÆ° cây cá»â€

Những tình từ “trần trụiâ€, “hồn nhiên†vừa miêu tả cái má»™c mạc, nguyên sÆ¡ của thiên nhiên vừa cho thấy cuá»™c sống bình dị, vô tÆ°, hồn hậu của con ngÆ°á»i đồng quê, sông, bể, núi rừng. Ký ức ấy rất thiêng liêng đến ná»—i anh tin rằng:

“ngỡ không bao giỠquên

cái vầng trăng tình nghÄ©aâ€

“Vầng trăng†ở đây mang ý nghÄ©a biểu tượng. Trăng là quá khứ tròn đầy, là sông, là đồng, là bể, là rừng. Là ngÆ°á»i thân, là anh em, bạn bè, đồng Ä‘á»™i, nhân dân. Là những con ngÆ°á»i, những mảnh đất anh từng sống, từng yêu thÆ°Æ¡ng, gắn bó, từng đồng cam cá»™ng khổ. Tình cảm chân thà nh, mãnh liệt của anh vá»›i vầng trăng ấy là có thật. Bởi khi tâm hồn được nuôi dưỡng trong gian khổ ân nghÄ©a thì tấm lòng cÅ©ng thiết tha rá»™ng mở. NhÆ°ng biết lòng ngÆ°á»i có bá»n vững, sắt son khi hoà n cảnh đổi thay? Câu trả lá»i thật Ä‘au xót:

“Từ hồi vỠthà nh phố

quen ánh điện cửa gương

vầng trăng đi qua ngõ

nhÆ° ngÆ°á»i dÆ°ng qua Ä‘Æ°á»ngâ€

Hình ảnh “ánh Ä‘iện, cá»­a gÆ°Æ¡ng†vừa đối lập vá»›i “vầng trăng†vừa mang ý nghÄ©a hoán dụ, diá»…n tả những tiện nghi, vật chất sang trá»ng, lá»™ng lẫy, khác xa vá»›i cuá»™c sống “trần trụi, hồn nhiên†năm xÆ°a. Trăng từng là ngÆ°á»i bạn tri ká»· của anh, giỠđây nhÆ° ngÆ°á»i dÆ°ng qua ngõ. Trăng vẫn hiện diện trên bầu trá»i nhÆ°ng chẳng gợi lên cảm xúc gì đặc biệt. Hóa ra cuá»™c sống nÆ¡i thà nh phố hiện đại lắm ánh Ä‘iện, cá»­a gÆ°Æ¡ng, ngÆ°á»i ta chẳng mấy lúc cần và cÅ©ng ít khi chú ý đến ánh trăng. Ký ức vá» trăng cÅ©ng dần phai nhạt.

Thì cuá»™c Ä‘á»i đổi thay, dâu bể. Câu chuyện cÅ©ng chẳng có gì đáng nói nếu không có má»™t sá»± cố tình cá» là m giật mình, thảng thốt:

“Thình lình đèn điện tắt

phòng buyn-đinh tối om

vội bật tung cửa sổ

Ä‘á»™t ngá»™t vầng trăng trònâ€

Những từ ngữ chỉ trạng thái “thình lìnhâ€, “vá»™iâ€, “đột ngá»™t†là m cho câu chuyện được đẩy lên cao trà o, gây ấn tượng mạnh vá»›i hai tình huống bất ngá» và đối lập. Bất ngá» căn phòng mất Ä‘iện tối om và cÅ©ng bất ngá» - vầng trăng hiện ra vằng vặc trên ná»n trá»i khoáng đạt. Ãnh trăng chiếu sáng không gian, soi rá»i lại quá khứ:

“Ngửa lên mặt nhìn mặt

có cái gì rưng rưng

như là sông là bể

nhÆ° là sông là rừngâ€

Trăng và ngÆ°á»i nhÆ° đôi bạn cÅ© gặp lại nhau, thật gần, nhÆ°ng nhÆ° má»™t cuá»™c đối mặt: “Ngá»­a lên mặt nhìn mặtâ€. Những giây phút đầu tiên thật cảm Ä‘á»™ng: “có cái gì rÆ°ng rÆ°ngâ€. Quá khứ năm xÆ°a vá»›i những đồng, những sông, những bể, những rừng… ùa vá», đánh thức những ká»· niệm đẹp đã lãng quên. Cùng lúc đó là sá»± im lặng bao trùm. Má»™t ngÆ°á»i Ä‘á»™ lượng, bao dung: “Trăng cứ tròn và nh vạnhâ€. NhÆ°ng nghiêm khắc: “ánh trăng im phăng phắcâ€. Má»™t ngÆ°á»i bối rối ăn năn: “đủ cho ta giật mìnhâ€.

Hình ảnh ánh trăng được lặp lại hai lần trong khổ thÆ¡, mang ý nghÄ©a biểu tượng sâu xa. Trăng không chỉ là ngÆ°á»i bạn hay ngÆ°á»i dÆ°ng mà lần nà y vầng trăng “tròn và nh vạnh†còn là quá khứ tròn đầy nguyên vẹn, và cứ là , mãi là vẻ đẹp thiên nhiên bình dị, vÄ©nh hằng. Con ngÆ°á»i có thể lãng quên quá khứ, nhÆ°ng thiên nhiên và nhân nghÄ©a, thủy chung thì bất diệt.Â

Trong khi cái “giật mình†của con ngÆ°á»i là biểu thị sá»± thức tỉnh, ăn năn. Thật vậy, không có tòa án nà o xét xá»­ sá»± phản bá»™i trong tình bạn, tình nghÄ©a, chỉ có tòa án lÆ°Æ¡ng tâm đòi há»i ngÆ°á»i lính phải sống nhÆ° thế nà o để có thể thanh thản khi đối diện vá»›i quá khứ. Trong quá khứ ấy có nhân dân, có bạn bè đồng Ä‘á»™i, có gian lao, hi sinh mất mát nhÆ°ng má»i ngÆ°á»i đến vá»›i nhau bằng tình nghÄ©a mặn nồng.

Khổ thÆ¡ cuối đã khép lại bà i thÆ¡ bằng sá»± im lặng đầy day dứt và suy tưởng, gợi lên má»™t triết lý sâu sắc vá» má»™t thái Ä‘á»™ sống: Con ngÆ°á»i không thể sống thiếu quá khứ, không thể không biết mình đã tá»±a và o quá khứ để có tÆ°Æ¡ng lai !Â

Má»™t tác phẩm chân chính phải là má»™t khám phá vá» ná»™i dung và má»™t phát minh vá» hình thức. Lẽ vậy mà bên cạnh những chiá»u sâu không nói hết vá» thái Ä‘á»™ sống của con ngÆ°á»i thì bà i thÆ¡ “Ãnh trăng†còn neo đậu trong tâm hồn của bạn Ä‘á»c bởi những vẻ đẹp hình thức. Äó là vẻ đẹp của ngôn ngữ, hình ảnh gần gÅ©i, giản dị nhÆ° đồng, sống, bể. Cùng vá»›i đó là thể thÆ¡ tá»± do giúp thể hiện được những suy nghÄ©, trăn trở, day dứt của ngÆ°á»i nghệ sÄ© vá» mối quan hệ giữa quá khứ và hiện tại. Äặc biệt là nghệ thuật nhân hoá hình ảnh trăng đã mang lại sức gợi và chiêm nghiệm cho bao thế hệ bạn Ä‘á»c vá» sá»± thuá»· chung, ân nghÄ©a, vẹn tròn của quá khứ.Â

Có thể nói, “Ãnh trăng†của Nguyá»…n Duy không chỉ là câu chuyện riêng của nhà thÆ¡, chuyện của má»™t ngÆ°á»i, mà có ý nghÄ©a vá»›i cả má»™t thế hệ - thế hệ những ngÆ°á»i lính đã trải qua những năm tháng chiến tranh, từng gắn bó vá»›i thiên nhiên, được che chở đùm bá»c trong tình nghÄ©a của nhân dân. HÆ¡n thế nữa, bà i thÆ¡ còn có ý nghÄ©a vá»›i nhiá»u thá»i, nhiá»u ngÆ°á»i. Vâng, có được cuá»™c sống hôm nay, xin đừng vá»™i quên quá khứ, quên những ngÆ°á»i đã khuất, quên đạo lý ngà n Ä‘á»i của cha ông: “Uống nÆ°á»›c nhá»› nguồnâ€.Â

| Bà i viết của cô Äoà n Ngá»c PhÆ°Æ¡ng (Giáo viên THCS Ngô Quyá»n)

Tham khảo những bà i viết liên quan:

NLXH đạo lí “Uống nÆ°á»›c nhá»› nguồn” được rút ra từ tác phẩm “Ãnh trăng”

“Ãnh trăng” và những ná»™i dung dá»… thi

Dà n ý phân tích bà i thÆ¡ “Ãnh trăng” - Nguyá»…n DuyÂ

Xem thêm:

Link nội dung: https://melodious.edu.vn/nghi-luan-anh-trang-a101739.html