Akwaaba, Tung

Gần đây trong 1 bữa tiệc, mình có nói chuyện với 1 sinh viên mới học xong năm nhất ở Sài Gòn - mình hỏi em về định hướng phát triển sự nghiệp và nhận được 1 câu trả lời khá cơ bản:

Dạ, em đang cân nhắc giữa giáo dục và marketing (cụ thể là content) ạ.

Mình nói ngay với em: Giáo dục và Marketing không phải 2 lựa chọn cùng dimension. Vì “giáo dục” là ngành (industry), còn “marketing” là kỹ năng (skill). Nên em không cần phải chọn 1 trong 2 - hoàn toàn có thể (và khả năng cao là sẽ được) làm cả 2 nếu em muốn.

—

Cuộc nói chuyện ngắn ngủi đó đã khơi nguồn cảm hứng cho bài viết này. Mình hy vọng rằng, khi hiểu được sự khác biệt giữa ngành và kỹ năng, nhiều bạn đọc (đang là sinh viên) sẽ có được cái nhìn dài hơi hơn về xây dựng sự nghiệp.

OK. Đầu tiên, giới thiệu khái niệm:

1. Battle vs War - Trận đánh nhỏ và Cuộc chiến lớn

Có 1 câu trong tiếng Anh mình thích dùng để miêu tả việc chịu thua khi cãi nhau với người yêu: “Lose the battle, but win the war.” Thua trận đánh nhỏ (battle), nhưng lại thắng cuộc chiến lớn (war).

Cuộc chiến lớn (war) ở đây là 1 mối quan hệ hạnh phúc Còn trận đánh nhỏ (battle) là tối hôm đó bạn muộn đi xem phim vì người yêu bạn chuẩn bị trong 2 tiếng hay bạn chạy lên nhà lấy chìa khoá xe trong 5 phút? Dĩ nhiên là tại bạn rồi.

Trong quân sự, đây được gọi là “Tactical Retreat” hay “Rút lui chiến lược” - 1 khái niệm Khương Minh chia sẻ trong blog “Khi nào thì nên bỏ cuộc?”

Có những trận đánh (battle), bạn phải “rút lui để bảo toàn đại cuộc” - tránh tổn thất quân số quá lớn, hay làm nhụt chí binh sỹ. Và ở bức tranh rộng hơn, như Khương Minh viết, có những cuộc chiến (war) bạn không được cho phép mình bỏ cuộc - chỉ có rút lui, mài giũa dao kiếm, rồi đánh tiếp.

2. Battle & War trong sự nghiệp

Trong con đường xây dựng sự nghiệp cũng có những trận đánh nhỏ và cuộc chiến lớn.

Với mình bây giờ, cuộc chiến lớn là ngành giáo dục ở Việt Nam - đây là 1 cuộc chiến mình không cho phép bản thân bỏ cuộc. Về lâu dài (>10 năm), mình muốn tạo ra nhiều giải pháp giáo dục thật tốt cho người Việt.

War trong sự nghiệp là Ngành (Industry hoặc Problem Space).

Còn Battle, theo mình, là những kỹ năng cần học để phục vụ mục đích chiến thắng cuộc chiến lớn. Và cách mình nghĩ về kỹ năng, với lăng kính của 1 người từng làm founder và mong muốn làm founder tiếp, thì chỉ có 3 nhóm kỹ năng chính: Build (xây dựng sản phẩm), Sell (bán sản phẩm), và Team (xây dựng team).

Tại sao gọi kỹ năng là battle của sự nghiệp? Vì thứ nhất, mình tin là muốn giỏi kỹ năng gì, việc học về nó qua sách vở không bao giờ là đủ. Bạn phải thực “chiến” - lăn vào mà làm. Và thứ hai, quan trọng hơn, phát triển kỹ năng, đối với mình, chỉ là công cụ để đạt được 1 mục đích “cao cả” hơn.

Lấy ví dụ việc viết trên mạng. Mình có thích viết không? Có. Nhưng mình không ám ảnh với việc cải thiện kỹ năng này chỉ bởi vì mình “thích viết”. Mình muốn cải thiện vì kỹ năng viết online cho mình rất nhiều lợi thế trong việc tìm người giỏi (team), test ý tưởng nhanh (build), và phân phối sản phẩm (sell).

→ Battle này nên đánh để có “vũ khí” đánh cuộc chiến lớn. Bạn có thể gọi mình là người thực dụng :) I am now.

Tóm lại phần này:

3. Lời khuyên cho người trẻ (hơn mình hoặc như mình)

Khi còn trẻ, không cần biết chính xác “cuộc chiến lớn” là gì. Biết chọn những “trận đánh nhỏ” thông minh là được.

Tức là: chọn học, làm, VÀ GIỎI những skills vừa có nhiều demand, vừa transferable (áp dụng được trong nhiều ngành). Một vài ví dụ mà mình có thể nghĩ ra được: phân tích dữ liệu, B2B sales/marketing (B2C chắc demand không cao lắm vì quá nhiều labor supply)…

Combo demand x transferable này quan trọng. Vì có những skill nhiều demand nhưng lại không transferable (vd: mổ não, lái máy bay) thì khả năng cao là bạn không muốn “nhảy ngành”. Bạn sẽ muốn trở thành chuyên gia!

Tại sao khi còn trẻ, việc chọn “đúng ngành” lại không quan trọng? Vì đã biết gì về ngành đâu mà cam kết đánh “cuộc chiến” này 10, 20 năm. Chi tiết hơn, mọi người có thể đọc bài này “Biết sớm mình muốn làm gì, để làm gì?” của mình. Nhưng ngắn gọn thì:

“Những người biết rất sớm mình muốn làm gì trông có vẻ ấn tượng, giống như người đầu tiên tìm ra đáp án 1 bài toán trong lớp vậy. Họ có 1 đáp án, nhưng khả năng cao là đáp án đó sai.” - Paul Graham

Nên là, bạn hoàn toàn có thể dành 10, 20 năm đầu sự nghiệp để mài giũa những “vũ khí” (skills) đa năng, dùng được trong nhiều trận chiến (transferable) - trước khi cam kết đi đánh cuộc chiến quan trọng nhất (industry / problem / purpose).

Nếu bạn rất giỏi 1 trong 3 nhóm kỹ năng mình kể trên (build, sell, team) - mình tin là ở tuổi 40, 50, thậm chí là 70, lý tưởng hay cuộc chiến nào bạn cũng sẽ đánh được.

Vậy nên, khi còn trẻ, “Skills, strongly trained. Industry, loosely held.”

Kỹ năng phải giỏi. Còn ngành thì chưa cần chốt :)

4. Nhảy ngành, nhảy việc, lên skill

Nhìn vào những “tay to” trong ngành giáo dục Việt Nam, bạn có thể thấy việc “chuyển ngành” là hết sức bình thường:

Mình đoán là, những KỸ NĂNG các thầy học được, và những mối quan hệ các thầy có được trong những vòng tròn kinh doanh và kinh tế đã cho các thầy nền tảng để tạo ra những tác động lớn trong ngành giáo dục.

Ít nhất thì mình biết là phòng khởi nghiệp của trường đại học đã dạy mình về cách xây dựng trải nghiệm học nhiều hơn khoa Giáo Dục.

Khi quyết định dừng MỞ (startup trước của mình) và đi làm thuê, mình coi đó là 1 rút lui chiến lược - giữ nguyên ngành (giáo dục), nhảy việc (rút lui từ làm chủ → làm thuê), và đào sâu vào skill Bán (mình được làm hết từ SEO, email marketing, influencer, cho đến sales call).

Đó, nên 1 quyết định nhảy việc (hoặc trạng thái employment) có thể được phân tích ở 2 tầng: Bạn đang muốn thử 1 ngành mới? 1 skill mới? Hay cả 2?

5. Tóm lại

Nếu bạn đã CHẮC CHẮN mình muốn cam kết với 1 ngành (war) trong ít nhất 10, 20 năm nữa, TUYỆT! Mình nghĩ chúng ta nên cố gắng breakdown 1 công việc/project thành những kỹ năng cụ thể nhất mình có thể học (the battle). Tự đánh giá xem những kỹ năng đó có phục vụ “đại cuộc” không, để đưa ra quyết định có làm hay không.

Còn nếu bạn chưa chắc “đại cuộc” của mình là gì, đừng lo! Hãy chọn 1 (vài) kỹ năng transferable và high demand để học, làm, và trở nên giỏi (vl).

Trường hợp tuyệt nhất: bạn 40 tuổi, là chuyên gia B2B marketing, và tìm ra tiếng gọi lý tưởng trong ngành giáo dục → Chiến!

Trường hợp tệ nhất: bạn 40 tuổi, là chuyên gia B2B marketing, và có quyền tự do lựa chọn project mình muốn làm tiếp theo là gì, vì ai cũng cần skill của bạn :)

—

Trong bối cảnh sự nghiệp, câu hỏi “Em muốn làm gì?” thường có 2 vế. Vế 1: “Em có vũ khí gì?” và Vế 2: “Em muốn dùng vũ khí đấy trong cuộc chiến nào?”

  1. What’s your weapon? (skill)

  2. What’s your war? (industry/problem space)

Khi 1 người nói, “Em muốn làm giáo dục” - họ trả lời được vế war.

Khi 1 người nói, “Em muốn làm marketing” - họ trả lời được vế battle.

Khi 1 người nói, “Em muốn dùng kỹ năng marketing để giải quyết những vấn đề trong giáo dục” - họ đã hiểu cả battle và war của mình (hoặc họ nghĩ thế).

Cứ bình tĩnh mài skills, war sớm muộn rồi cũng sẽ đến thôi.

p/s: Có nhiều người coi skills chính là war. Mình hoàn toàn hiểu lý do của bạn :) Enjoy it!

Link nội dung: https://melodious.edu.vn/tung-duc-a100770.html