Sau La La Land và Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh, Quán Kỳ Nam là bộ phim tiếp theo khiến tôi phải ra rạp hai lần.

Phải nói luôn là cảnh Khang, Kỳ Nam và Su ở rạp phim là một trong những chi tiết hay. Chúng ta ra rạp coi phim, mà lại được xem cảnh người ta đi xem phim rạp. Tôi thích chi tiết này vì nó giống một cảnh trong phim The Holdovers mà tôi có viết trong bài Những người ở lại, khi Paul và Angus đi xem phim Little Big Man trong rạp ở Boston, và Paul giở thói đanh đá khi bị nhắc bé mồm lúc đang diễn giải cho Angus về bộ phim, và cũng là lần sau chót Angus “giở trò” với Paul.

Tôi không biết đã có bộ phim Việt nào khác khai thác ý tưởng này chưa. Thú vị nhất là đoạn khán giả ồ lên vì thông báo “phần hai của bộ phim đang trên đường về”.

Những bộ phim về thời đại cũ luôn gợi lại ký ức. Tôi nhớ rạp Dân Chủ trên phố Khâm Thiên ngày trước, một nơi đã trở thành dĩ vãng, giờ chỗ đó là một siêu thị điện máy hay gì đó.

Lần đầu tôi vào rạp Dân Chủ là để xem Công viên kỷ Jura (phần 1), khoảng những năm 2000. Giá vé xem phim khi đó hình như chỉ loanh quanh 10-20 ngàn. Những hàng ghế tối om ướp mùi ẩm mốc, dưới chân chuột chạy rào rào, trên đầu chuột cũng chạy rầm rập. Hồi đó chưa có âm thanh vòm xịn như bây giờ, mà ngồi xem nghe âm thanh chít chít ở khắp nơi. Những tấm poster giới thiệu phim mới trưng ở hai bên tường ngoài cổng rạp có những nét như được vẽ tay, không hiểu sao tôi lại có cảm giác vậy.

Để miêu tả về Quán Kỳ Nam, tôi muốn bạn nghe bản Canon in D kết hợp giữa piano và cello này, nhưng chỉ nghe đến phút thứ hai thôi, bởi sau đó là khúc cao trào. Bộ phim có một sự réo rắt và chơi vơi nào đó mà tôi không biết gọi tên thế nào, đành mượn âm nhạc để nói hộ. Nó nằm gọn trong hai phút đầu (chính xác là 1 phút 58 giây) của bản nhạc trên.

Không drama, không twist, không có những lúc phải phá lên cười, cũng chẳng có những khoảnh khắc nào đáng phải nhỏ lệ. Mọi thứ cứ râm ran và đều đặn, như những lời mở đầu của bộ phim tài liệu Hà Nội trong mắt ai của đạo diễn Trần Văn Thủy, “một tiếng còi tàu vào ga đầu cầu, một tiếng chim gù bên cửa sổ, một tiếng võng đưa bên hàng xóm, một tiếng rao đêm”.

Tình huống có chất drama nhất là cảnh Kỳ Nam nhảy vào can Su đánh nhau và bị ngã trật cổ tay. Tôi lại nhớ đến The Holdovers và cảnh Angus bị trật khớp vai sau cú ngã trong phòng thể chất. Bước ngoặt của cả hai bộ phim đều là việc những nhân vật chính bị đau, nhưng không quá nặng. Cái đau của họ đều mở ra cơ hội kết nối và hàn gắn cho chính bản thân họ, ở Quán Kỳ Nam là giữa Kỳ Nam và Khang, còn ở The Holdovers là giữa Paul và Angus.

Mà thôi, tôi sẽ không luyên thuyên về The Holdovers nữa, và thực ra cũng hết điểm chung giữa hai phim rồi.

Cảnh Kỳ Nam và Khang chạy xe đạp dạo phố đêm Sài Gòn thật giống như ảo mộng và có thể coi là một cao trào của phim, lãng mạn y như cảnh Gil và Adriana dạo bộ phố đêm trong Midnight in Paris. Nhưng cảnh khiến tôi phải lóc cóc quay lại rạp để thưởng thức lại là buổi trà đạo như một cuộc hò hẹn cuối tuần giữa ông Hạo, Kỳ Nam và Khang.

Nhân vật ông Hạo là lý do cho những khúc nhạc xưa trong phim. Diễn viên Lê Văn Thân có khuôn mặt của một trí thức từng trải, như một ông lão bên đống lửa tàn, vây quanh là tụi trẻ con ngồi chăm chú nghe ông kể chuyện đời. Thú vui của ông Hạo toàn là những món tao nhã cả: đọc sách, nuôi chim, nghe nhạc xưa, uống trà. Một ông thầy lang ở ẩn với một bồ triết lý sống, mà toàn là những điều giản dị: Đừng mải lo những nỗi buồn chưa tới mà né cái vui ở hiện tại.

Tôi nổi da gà khi tiếng kèn dìu dặt và âm guitar thùng còn nguyên những tiếng lạo xạo mộc mạc của đoạn dạo ca khúc Bến Giang Đầu vang lên, và máy quay lia cảnh Kỳ Nam chuẩn bị cho cuộc hẹn. Cô diện một bộ áo dài kín kẽ, mái tóc buông bồng bềnh và khuôn mặt có nét buồn như liễu rủ.

Đỗ Thị Hải Yến sở hữu thần thái rất “ăn tiền” của một phụ nữ miền Bắc thời xưa. Sự nhẫn nhịn như bồi cho đôi gò má thêm cao và đôi mắt u sầu như chực khóc đong đầy nỗi niềm. Đoạn cuối phim, khi Khang và Kỳ Nam dắt xe trong một con hẻm nhỏ và Khang chia sẻ về dự định du học của anh, Kỳ Nam đã hỏi, “Bao giờ đi?” với nét mặt thất thần mà vẫn cố tỏ ra bình tĩnh. Khoảnh khắc đó in đậm trong tôi.

Bạn đã bao giờ đứng trước một niềm vui sắp tàn chưa? Đời mà không đi thì còn gì là đời, phải vậy không? Và như con sáo đá của ông Hạo, chúng ta cũng giống nó lắm, “vui ở, buồn đi”. Vì buồn nên phải đi đến nơi có niềm vui mới, dù chưa biết niềm vui mới sẽ nảy nở hay tàn lụi thế nào. Nhưng mà này, có những niềm vui nảy nở trong đêm tối, như đóa hoa quỳnh ngoài cửa sổ nhà ông Hạo. “Thôi chào em, về giữa phố xá thênh thang. Không gì vui, thì hãy gắng nhớ đôi lần”, Trịnh Công Sơn đã tỏ bày như thế trong Quỳnh hương đấy.

Cả bộ phim là một công xưởng của nỗi buồn phảng phất. Nó lăn lóc khắp nơi. Người chia xa người, ai về thế giới bên kia, ai lên đường theo tiếng gọi cuộc đời mới, ai ra đi nhưng biệt tăm tiếng vọng về. Tiếng những chiếc phi cơ, cất cánh hay hạ cánh mặc lòng, gợi niềm mênh mang đến khó tả. Những lời thủ thỉ trên sân thượng cuốn theo chiều gió, đời sống trên những tầng lầu, chật hẹp có và thênh thang có, được khắc họa rõ nét hơn đời sống ngoài phố xá. Và cả lũ chuột nữa, trước một cuộc diệt chủng quy mô lớn nhắm vào chúng.

Nhưng buổi tối hôm đó ở nhà ông Hạo là một cảnh trí của niềm vui. Ba con người với những quá khứ khác nhau và những xuất thân khác biệt, diện đồ thật đẹp, ngồi bên nhau nghe nhạc xưa và thưởng trà, nói với nhau những điều ấm áp, về tình yêu như cơn mưa chưa kịp ngẩng đầu đã ướt, về nơi có niềm vui thì đâu dễ để tìm thấy.

Tôi mê cảnh đó quá chừng. Mê cái cách niềm vui được tạo tác và toát ra từ màn ảnh. Vui khi xem cảnh đó qua màn ảnh, và vui khi tưởng tượng mình có những khoảnh khắc đó với những người mình thương. Khuôn mặt của niềm vui thuần khiết không hề giống những trò kích hoạt dopamine đầy rẫy ở thời buổi này. Tôi thích nhấp trà nói chuyện nhỏ, thay vì ngồi nốc bia nói chuyện lớn. Tôi thích những điều từ tốn như một hơi thở bình thường.

Chuyện nhỏ dễ thưởng thức hơn, và chỉ những thứ ta thưởng thức được, ta mới coi nó là niềm vui. Chuyện nhỏ hiện diện trong đời sống, và để nói được chuyện nhỏ thì phải để ý đời sống. Có bao nhiêu sự chú tâm đang nhốn nháo, ta phải bằng mọi cách gom chúng lại nơi này, dành cho người đối diện và khoảnh khắc hiện tại tất cả những sự chú tâm mà ta có. Nghe thật sâu và nhìn thật kỹ, ta sẽ thấy mặt người. Nghe thật sâu và nhìn thật kỹ, ta cũng sẽ thấy chính ta trong mặt người.

Xem Quán Kỳ Nam bằng tất cả những sự chú tâm, bạn sẽ thấy bộ phim là một dòng suối mát lành tưới tắm tâm hồn. Đó là những nhịp chậm rãi cần thiết trong guồng quay gấp gáp của cuộc sống này. Điện ảnh Việt cần thêm những sản phẩm nuôi dưỡng tâm hồn như thế.

Mời tôi một ly cà phê