Để phân tích bài thơ Quê hương của Tế Hanh một cách đầy đủ, chỉn chu, bạn cần xây dựng được dàn ý logic. Dưới đây là dàn ý chi tiết cho dạng đề này học sinh có thể tham khảo:
Phần mở bài phân tích bài Quê hương cần chú trọng làm nổi bật về tác giả và giá trị đặc sắc của tác phẩm. Cụ thể:
Bắt đầu vào thân bài cho chủ đề phân tích Quê hương Tế Hanh, học sinh cần tiếp cận theo các luận điểm làm nổi bật giá trị nội dung và nghệ thuật mà tác giả muốn truyền tải dưới đây:
Luận điểm 1: Bức tranh làng quê miền biển và cảnh lao động của người dân chài
Cảnh đánh bắt cá trên biển được thể hiện ở nhiều khía cạnh, từ không gian, thời gian “một buổi sáng trong lành, gió nhẹ” - điều kiện lý tưởng để ra khơi cho đến hình ảnh cánh buồm và con thuyền đánh cá với các động từ mạnh như “hăng”, “phăng”, “mạnh mẽ vượt” và phép so sánh “như con tuấn mã”.
=> Đây là khung cảnh sống động, đầy sức sống và sự tươi mới, hứa hẹn một ngày làm việc thành công.
Bên cạnh đó, cảnh con thuyền trở về sau một ngày trên biển cũng tạo nhiều ấn tượng sâu sắc khi người dân tấp nập, vui vẻ với thành quả của một ngày lao động. Vẻ đẹp người lao động hàng chài được khắc họa rõ nét với làn da “ngăm rám nắng”, thân hình “nồng thở vị xa xăm”, thể hiện sự khỏe mạnh, mang hương vị của biển khơi, muối và gió biển. Ngoài ra, tác giả còn sử dụng động từ nhân hóa như “mỏi”, “nằm”, “nghe” để miêu tả con thuyền như một con người, có khả năng cảm nhận sự mệt mỏi và nghỉ ngơi sau một ngày lao động vất vả.
=> Tế Hanh đã thành công lột tả bức tranh tươi sáng và sinh động của một làng quê ven biển cùng với hình ảnh khỏe khoắn và tràn đầy sức sống của người dân làng chài, thể hiện tinh thần lao động hăng say của họ.
Luận điểm 2: Nỗi nhớ thương sâu sắc và tình cảm chân thành của tác giả đối với quê hương của mình.
Tình cảm da diết, mong mỏi về nơi chôn rau cắt rốn được gợi lên qua hình ảnh làng quê với các chi tiết như “màu nước xanh”, “cá bạc”, “chiếc buồm vôi”, “con thuyền rẽ sóng” đều thể hiện nỗi nhớ quê hương chân thành và sâu sắc của tác giả. Đặc biệt, cụm từ “mùi nồng mặn” thể hiện hương vị đặc trưng của biển khơi, cá tôm và con người miền biển.
Luận điểm 3: Giá trị nghệ thuật của tác phẩm.
Tác giả sử dụng thể thơ tám chữ với phong cách phóng khoáng, phù hợp để bộc lộ cảm xúc một cách giản dị và tự nhiên. Bên cạnh đó, Tế Hanh đưa vào tác phẩm chất liệu giản dị, mộc mạc, giọng điệu nhẹ nhàng cùng nhiều hình ảnh liên tưởng, so sánh và nhân hóa, làm nổi bật nội dung của bài.
Để kết bài cho dạng phân tích bài thơ Quê hương, học sinh cần khẳng định lại giá trị của tác phẩm về tình yêu quê hương, đất nước cũng như liên hệ với các chủ đề có liên quan để bài viết có thêm chiều sâu.
Ngoài lên dàn ý chi tiết, việc nắm được sơ đồ tư duy sẽ giúp bạn phân tích bài thơ Quê hương dễ dàng hơn và mạch lạc hơn. Dưới đây là mẫu sơ đồ tư duy chuẩn barem bạn có thể tham khảo:
Lời đề từ:
Đây là tóm tắt chung về cuộc sống gắn liền với sông nước cùng hơi thở mặn mòi của biển cả trong đời sống của những người dân làng chài ở quê hương Quảng Ngãi của tác giả.
Hai câu thơ đầu:
Sáu câu thơ tiếp:
=> Thể hiện sự đoàn kết trong công việc của người dân làng chài, sự gắn kết không chỉ trong hoạt động mà còn trong tâm hồn, đến mức cả những vật vô tri cũng trở nên quá đỗi thân thuộc, cùng góp sức tạo thành quả.
Bốn câu thơ tiếp:
Bốn câu tiếp:
=> Tế Hanh là một nhà thơ nhạy cảm và tinh tế. Ông không chỉ dành tình cảm cho con người quê hương mà còn thấu hiểu và miêu tả vẻ đẹp tâm hồn của từng sự vật.
Khổ thơ cuối:
Nỗi lòng của nhà thơ với quê hương được thể hiện qua những cảm xúc da diết, chân thành và giản dị. Sự xa cách lâu dài khiến nỗi nhớ càng trở nên mãnh liệt, với những ký ức quen thuộc và đặc trưng của thôn quê như cái "mùi mặn nồng". Những hương vị riêng đầy quyến rũ của quê hương dường như đọng lại trong tâm hồn của nhà thơ. Chỉ có một người yêu thương và gắn bó sâu sắc với dân làng chài mới có thể cảm nhận và diễn tả một cách tinh tế những nét đẹp giản dị mà sâu sắc này.
Ngoài phân tích bài thơ Quê hương của Tế Hanh, bạn có thể luyện tập thêm một số đề văn liên quan tới tác phẩm:
Đề 1: Hình ảnh người dân chài trong bài thơ "Quê hương" của Tế Hanh đã được miêu tả như thế nào? Hãy phân tích về hình ảnh này.
Hướng dẫn làm bài:
Hình ảnh người dân chài được tác giả mô tả gắn với nét đặc trưng của cuộc sống vất vả và giản dị, gắn bó với biển cả và công việc lao động.
Đề 2: So sánh cách thể hiện tình yêu quê hương trong bài thơ "Quê hương" của Tế Hanh và một tác phẩm văn học khác mà em đã học.
Hướng dẫn làm bài:
Tình yêu quê hương hiện lên vô cùng khác nhau qua hai tác phẩm Quê hương của Tế Hanh và Tây Tiến của nhà thơ Quang Dũng:
Sau khi phân tích bài thơ Quê hương, có thể thấy, tác giả Tế Hanh đã vận dụng một cách linh hoạt và tự nhiên câu cú, biện pháp tu từ, tạo nên một mạch thơ có hồn:
Phân tích bài thơ Quê hương của Tế Hanh cần thể hiện mạch cảm xúc thông qua những hình ảnh giản dị nhưng đầy tình cảm về một làng quê ven biển. Từ những kỷ niệm ấm áp về tuổi thơ, tác giả miêu tả cảnh sắc và cuộc sống người dân với niềm tự hào và yêu thương. Những cảm xúc đó được thể hiện một cách chân thành và thiết tha, mang đến cho người đọc một cảm giác thân thuộc và gần gũi.
