Có thể nói, thơ haiku là tài sản quý giá của người Nhật Bản. Đây là thể thơ có sự kết hợp hài hòa giữa âm thanh, hình ảnh và cảm xúc, tạo nên một dấu ấn khó phai trong lòng người đọc. Với đôi dòng thơ ngắn gọn, các thi sĩ đã đưa con người dạo chơi trong “khu vườn chữ” nhỏ hẹp, để từ đó dẫn lối vào một cõi tư duy bát ngát, thênh thang.
Một Nhật Bản rất riêng trong thơ haiku của Basho
Thơ haiku của Basho không có vần điệu nhưng màu sắc của mỗi bài thơ lại xuất hiện vô cùng độc đáo, ấn tượng. Thơ của ông lột tả được cái thực của đời người, nói lên được nét tương quan giữa cái bao la, rộng lớn của vũ trụ và cuộc sống đời thường bình dị.
1. “富士の風 扇にのせて 江戸土産”
Phiên âm: Fuji no kaze Ougi ni nosete Edo miyage
Tạm dịch: Bỏ lên chiếc quạt nhỏ Từ Phú Sĩ gửi đi ngọn gió Một chút quà Edo
2. “海暮れて 鴨のこゑ ほのかに白し”
Phiên âm: Umi kurete Kamo no koe Honoka ni shiroshi
Tạm dịch: Biển chiều trời dần tối Tiếng kêu bầy vịt văng vẳng tới Màu trắng nhợt nhạt rồi
3. “鐘消えて 花の香は撞く 夕哉”
Phiên âm: Kane kiete Hana no ka wa tsuku Yuube kana
Tạm dịch: Tiếng chuông chùa lặng im Mùi hương hoa còn đọng bên thềm Buông xuống dần màn đêm
4. “朝茶飲む 僧静かなり 菊の花”
Phiên âm: Asa cha nomu Soo shizuka nari Kiku no hana
Tạm dịch: Sau tuần trà buổi sáng Trong lòng vị tăng thật yên ắng Ngoài sân hoa cúc vàng
5. “やがて死ぬ けしきは見えず 蝉の声”
Phiên âm: Yagate shinu Keshiki wa miezu Semi no koe
Tạm dịch: Chẳng bao lâu sẽ chết Nhưng chưa thấy dấu hiệu nào hết Ve kêu không mỏi mệt
6. “この秋は
何で年寄る
雲に鳥”
Phiên âm: Kono aki wa Nande toshiyoru Kumo ni tori
Tạm dịch: Rồi đến mùa thu này Sao ta lại già đi như vầy? Cánh chim bay về mây?
7. “物書て 扇引さく 余波哉”
Phiên âm: Mono kakite Ougi hikisaku Nagori kana
Tạm dịch: Viết để lại đôi dòng Chiếc quạt giấy bỗng rách một đường Dấu vết lòng vấn vương?
8. “稲妻や 闇の方行く 五位の声”
Phiên âm: Inazuma ya Yami no kata yuku Goi no koe
Tạm dịch: Giữa tia chớp trên không Bay mất vào bóng tối mênh mông Tiếng vạc chừng lạc lõng
9. “古池や 蛙飛びこむ 水の音”
Phiên âm: Furuike ya Kawazu tobikomu Mizu no oto
Tạm dịch: Nơi lòng ao xa xưa Con ếch nhảy tỏm vào giữa trưa Tiếng nước khua vọng lại
10. “夏草や 兵どもが 夢の跡”
Phiên âm: Natsu kusa ya Tsuwamono domo ga Yume no ato
Tạm dịch: Đây bãi cỏ mùa hạ Quả là dấu vết của giấc mơ Kẽ chinh chiến đâu ngờ
11. “閑さや 岩にしみ入る 蝉の声”
Phiên âm: Shizukasa ya Iwa ni shimi iru Semi no koe
Tạm dịch: Trong tịch tĩnh lặng yên Thấm vào vách đá giữa thiên nhiên Tiếng ve kêu hiển hiện
12. “おもしろき 秋の朝寝や 亭主ぶり”
Phiên âm: Omoroshiki Aki no asane ya Teishu buri
Tạm dịch: Cũng là điều thích thú Buổi sáng mùa thu vẫn nằm ngủ Khách tới luôn có chủ
13. “秋を経て 蝶もなめるや 菊の露”
Phiên âm: Aki wo hete Chou mo nameru ya Kiku no tsuyu
Tạm dịch: Mùa thu đang dần qua Con bướm vẫn còn liếm cánh hoa Giọt sương cúc làm quà
14. “この道を 行く人なしに 秋の暮”
Phiên âm: Kono michi wo Iku hito nashi ni Aki no kure
Tạm dịch: Ngay nơi con đường này Không còn một bóng người qua lại Mùa thu tàn ai hay?
15. “物いへば 唇寒し 秋の風”
Phiên âm: Mono ieba Kuchibiru samushi Aki no kaze
Tạm dịch: Khi mở miệng ra nói Đôi môi run rẫy, lạnh lẽo tới Gió mùa thu đây rồi
16. “馬に寝て 残夢月遠し 茶の煙”
Phiên âm: Uma ni nete Zanmu tsuki tooshi Cha no kemuri
Tạm dịch: Trên lưng ngựa gật gà Mộng đã tàn, trăng cũng mờ xa Phảng phất làn khói trà
17. “行春や 鳥啼魚の 目は泪”
Phiên âm: Yuku haru ya Tori naki uo no Me wa namida
Tạm dịch: Mùa xuân bỏ đi mất Trên cành tiếng chim kêu như khóc Mắt cá đầy nước mắt
18. “人も見ぬ 春や鏡の 裏の梅”
Phiên âm: Hito mo minu Haru ya kagami no Ura no ume
Tạm dịch: Sao người người chẳng thấy Mùa xuân đến từ chiếc gương đấy Mặt sau một cành mai
19. “白菊の 目に立て見る 塵もなし”
Phiên âm: Shiragiku no Me ni tatete miru Chiri mo nashi
Tạm dịch: Những cánh cúc trắng ngần Để ngay trước mắt nhìn thật gần Không hạt bụi vương vấn
20.“枯枝 に 烏のとまりたるや 秋の暮”
Phiên âm: Kare eda ni Karasu no tomaritaru ya Aki no kure
Tạm dịch: Trên cành cây trụi lá Một con quạ đậu lại nơi đó Buổi chiều Thu dần qua
Thơ haiku về mùa xuân - Nơi bắt nguồn cảm xúc
Thơ ca là sự giao thoa đầy cảm xúc giữa con người và đất trời. Các thi nhân Nhật Bản luôn dành một tình cảm đặc biệt cho mùa xuân trong thơ haiku vì nó gợi lên nhiều cung bậc cảm xúc, rung ngân lên tiếng lòng của những tâm hồn đa sầu đa cảm.
Tác giả Shiki
Nhìn về quê hương Xa xăm quá đỗi Chỉ cánh hoa đào rơi
Tác giả Issa
Giữa đám hoa trà Có bầy chim rẻ Rủ nhau trốn tìm
Tác giả Ryokan
Hoa đào rơi Hay còn trên cành Cuối cùng cũng rụng rơi
Tác giả Shiki
Cây lê nở hoa Nơi căn nhà nát Vết tích trận tương tàn
Tác giả Issa
Hết ngủ rồi thức dậy Chú mèo lại ngáp dài Đi ra ngoài mồi chài
Tác giả Getto
Màu xanh của cỏ Khi tôi bước qua Nỗi buồn mùa xuân
Tác giả Ryokan
Lặng lẽ vuốt ve Quả bầu nứt nẻ Trong cơn mưa xuân
Tác giả Rotsu
Ngọn đồi đầy hoa đào Tôi sẽ tìm một hòn đá mát Đánh một giấc ngủ sâu
Tác giả Shiki
Ánh trăng soi Những cánh hoa đào rơi Một vùng lênh láng
Tác giả Issa
Ngay cả hương hoa mơ Hay người khách nào đến Cũng còn chung trà nứt bể này thôi
Thơ haiku về mùa thu dạt dào cảm xúc
Lần giở những bút tích của các bậc thi sĩ Basho, Shiki, Issa,.. mùa thu trong thơ haiku xuất hiện qua từng con chữ nhỏ bé mà đẹp đến lạ kỳ.
Tác giả Basho
Ở Yamankta Không cần ngắt hoa cúc bỏ vào Mà nước suối vẫn thơm
Tác giả Shiki
Cúc vàng cúc trắng Đóa cúc hồng Tôi khát khao
Tác giả Basho
Trên cành Con quạ đậu Chiều thu
Tác giả Shiki
Đẹp lạ lùng Ai mà không ghen tị Lá đỏ rời cành phong
Tác giả Basho
Cây chuối trong mùa thu Gió bão ta nghe mưa nhỏ giọt Xuống vũng nước đêm đen
Tác giả Basho
Mong manh mong manh Một nhành hoa cúc Vừa đơm nụ vàng
Mùa hạ sinh động và có hồn hơn trong thơ haiku
Mùa hạ là mùa của hoa mẫu đơn khoe sắc, là mùa của côn trùng hòa tấu lên những bản nhạc réo rắt, vui tươi. Mượn những hình ảnh đời thường đó, các nhà thơ Nhật Bản đã lột tả được nét đẹp riêng biệt của mùa hè chỉ vỏn vẹn qua mười bảy âm tiết trong thể thơ haiku.
Tác giả Basho
Trong tĩnh mịch Khách tới thăm lui gót Khai hội mẫu đơn
Tác giả Issa
Cuộc đời đẹp quá Con dế rung chuông Cánh diều bay lả
Tác giả Basho
Rừng trúc mênh mông Tiếng đỗ quyên hót Trong ánh trăng nghiêng
Tác giả Shiki
Mưa tháng năm Cứ rơi như thế Rơi vào cơn mơ
Tác giả Basho
Mưa mùa hạ, Xóa đi tất cả Ngoài chiếc cầu Seta
Tác giả Issa
Trôi xuống dòng sông Trên cành lá gãy Ca vang côn trùng
Tác giả Basho
Dòng sông Mogami Nuốt hết mưa mùa hạ Cuồn cuộn trôi đi
Tác giả Kikaku
Náo loạn chuồn chuồn, Bỗng dưng lặng lẽ Một vầng trăng non
Tác giả Basho
Hãy thổi bay đi Hỡi dòng sông Oi, Những mây mưa mùa hạ
Tác giả Shiki
Bão giông nguôi ngớt Cổ thụ nắng sót Tiếng ve sầu
Tác giả Basho
Mưa tháng năm Hoa quỳ còn vọng Đường đi mặt trời
Tác giả Buson
Ngắn ngủi đêm hạ, Dòng sông cạn, Còn vầng trăng bạc
Tác giả Basho
Trên đồng mùa hạ, Nhìn người vác cỏ, Tôi lần đường đi
Thơ haiku là một món quà vô giá mà các bậc thi nhân Nhật Bản đã sáng tạo và gìn giữ cho đến ngày nay. Đây là món ăn tinh thần không thể thiếu của những tâm hồn yêu thơ ca. Hy vọng qua bài viết này, các bạn sẽ chiêm ngưỡng được nét đẹp của thiên nhiên và con người của xứ sở hoa anh đào.
