1. Rhyme (vần)
Ta sẽ bắt đầu với một khái niệm đơn giản và khá quen thuộc dù bạn có nghe rap hay không, đó là vần. Vần thể hiện khả năng sử dụng ngôn ngữ của rapper để không chỉ biểu ý, mà còn tạo ra những sự biểu âm ấn tượng.
Đây là một thành tố nghệ thuật thường thấy của thơ, và ngày nay tới cả biển hiệu quảng cáo đôi khi cũng cần có vần. Chỉ riêng ở địa hạt thi ca, khả năng tạo nhạc tính và sự chảy trôi của vần đã là rất ấn tượng: “Em ơi Ba Lan mùa tuyết tan/Đường bạch dương sương trắng nắng tràn/Anh đi nghe tiếng người xưa vọng/Một giọng thơ ngâm, một giọng đàn.” (Tố Hữu)
Là một loại hình nghệ thuật ngôn từ, vần là thành tố quan trọng của rap. Cách mà nhạc rap sử dụng vần về cơ bản không khác thi ca, mặc dù hai loại hình nghệ thuật này nghĩ về vần theo hai cách khác nhau.
Ví dụ, nếu như thơ lục bát chia vần làm vần chân và vần lưng (chỉ vị trí của cặp vần trong một cặp lục bát), thì nhạc rap sử dụng cách phân chia theo số lượng âm tiết vần với nhau - chính là cách gọi vần đơn, vần hai, hay vần ba mà ta thường nghe thấy.
Vần đơn là những cặp vần một âm tiết. Như trong bốn câu của Tố Hữu, “lan” vần với “tan,” “dương” vần với “sương,” và “trắng” vần với nắng. Vần đôi là những cặp vần hai âm tiết, ví dụ như một cặp vần mà tôi rất ấn tượng của Datmaniac trong Mấy con mèo: “Đô thị vô vị.” Hay là vần đôi của Chị Cả: “Dù con đường gập ghềnh sỏi đá/Đưa người yêu đi mua gỏi cá/Lọ nước hoa hay vài thỏi son/Chẳng bao giờ cần phải hỏi giá.”
Tương tự như vậy, vần ba là cặp vần có ba âm tiết. Vần ba khó gieo hơn vì số lượng âm tiết nhiều hơn, đòi hỏi rapper phải thiết kế cặp vần ở những vị trí phù hợp trong câu. Ta có một ví dụ khác từ Datmaniac: “Là tâm ngôi sao sáng, là ngòi nổ đột ngột, là năm trời hạn hán mưa không hề đổ một hột.”
