Ngày nay, chúng ta lướt mạng, nhắn tin và tương tác nhiều hơn bao giờ hết. Thế nhưng, càng nhiều kết nối ảo, con người lại càng thấy cô đơn. Nhận định của Harari không chỉ đúng, mà còn chạm tới một vấn đề lớn của xã hội hiện đại. Bài viết từ Thích Văn học sẽ cùng bạn khám phá vì sao mạng xã hội khiến con người vừa gần lại vừa xa, và làm sao để giữ sự gắn bó thật sự trong thế giới số.
Đề bài
Nhà sử học Israel, Yuval Noah Harari: “Con người đang sống những cuộc đời ngày càng cô đơn trong một hành tinh ngày một thêm tính kết nối”.
(21 bài học cho thế kỷ 21, NXB Thế giới, 2020, tr.114)
Từ nhận định trên, anh/chị có suy nghĩ gì về nỗi cô đơn của con người hiện đại trong thời kì phát triển của mạng xã hội.
Đáp án và thang điểm
Câu Nội dung Điểm1
Nghị luận xã hội
8,0I. Về kĩ năng:
Biết cách làm bài nghị luận xã hội. Lập luận chặt chẽ, bố cục rõ ràng, diễn đạt trong sáng, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp.
II. Về kiến thức:
Thí sinh có thể trình bày theo nhiều cách nhưng luận điểm phải rõ ràng, lí lẽ và dẫn chứng hợp lí. Khuyến khích bài làm sáng tạo. Cần làm rõ được các ý chính sau:
1. Giải thích
- Cô đơn là một trạng thái cảm xúc đời thường của con người. Cô đơn là khi ta cảm giác một mình, cảm giác bị bỏ quên, không được thấu hiểu. Cô đơn đôi khi cũng tìm đến trong những khoảnh khắc con người mất phương hướng, lạc lối trong chuyến du hành đời mình.
- “Hành tinh ngày một thêm tính kết nối” là sự mở rộng khả năng tương tác của con người, giúp con người tham gia vào những cộng động có ý nghĩa, thắt chặt kết cấu xã hội và đưa thế giới lại gần nhau hơn.
→ Câu nói của Harari hàm chứa một nghịch lý đến phi lý: càng kết nối, con người càng cô đơn. Cô đơn giờ đây không chỉ là 1 trạng thái tâm lý mà trở thành một bệnh lý của con người giữa thế giới luôn ồn ã, đông đúc và tràn ngập kết nối.
→ Câu nói là một điểm nhìn “ngược sáng”, chất vấn sự hiện diện của công nghệ và khả năng “kết nối” thực sự của nó trong cuộc sống hiện đại.
2.02. Bình luận:
a. Vì sao con người ngày càng cô đơn trong thế kỉ hội nhập và kết nối
- Con người dần trở thành “nô lệ” của công nghệ
Kỷ nguyên số khẳng định vị thế của khoa học công nghệ → Mạng xã hội tạo nên những kết nối và tương tác dựa trên nguyên lý sau:
- Tốc độ nhanh
- Hướng tới sự tiện nghi, dễ dàng sử dụng
- Vận hành dựa trên những thao tác
→ Mọi kết nối, tương tác con người có được là nhờ làm theo những chỉ dẫn; con người không cần nghĩ, không cần nỗ lực, không mất thời gian để có được 1 mối quan hệ.
→ Con người bị lập trình và đánh mất kĩ năng “làm người” cơ bản. Ta có thể dễ dàng kết bạn và trò chuyện với một ai đó bên kia bán cầu bằng một nút lệnh nhưng lại không thể mở lời tìm hiểu và bắt chuyện với người ngồi ngay bên cạnh/ những người thân yêu. Đó dần trở thành một nghịch lý đầy bi kịch của con người hiện đại.
- Con người cô đơn, mất phương hướng trong các hệ giá trị thật - ảo
- Hạt nhân cho sự tồn tại của “mạng xã hội” là khả năng kết nối phi giới hạn
→ Mạng xã hội trao cho con người quyền tự do để quyết định về mối quan hệ của mình. Gia nhập mạng xã hội ta không cần có bất cứ một ràng buộc hay trách nhiệm nào trong ấy
→ Họ lựa chọn tìm đến hoặc rời đi một cách nhanh chóng. Một mối quan hệ như thế dễ khiến con người thấy bất an, tổn thương và sợ hãi.
→ Kết nối của mạng xã hội là 1 kết nối thiếu bền vững bởi đó là những giao tiếp ảo. Bản chất của cô đơn ở đây là việc thiếu chiều sâu, thiếu trách nhiệm, cam kết.
- Con người cô đơn giữa tiếng nói của đám đông
- Mạng xã hội xây dựng một hệ thống mà ở đó mọi riêng tư của con người đều được công khai, chia sẻ với đám đông nhưng tiếng nói đám đông là 1 tiếng nói thiếu kiểm duyệt, thiếu khoan dung à dễ dàng đánh gục con người.
- Tiếng nói của đám đông (theo dõi, bình luận và phản ứng) trên MXH gần như đóng vai trò như những phán quyết của cảm xúc và sự thật.
- Tiếng nói đám đông điều hướng, thao túng góc nhìn của chúng ta về thế giới để biến nó trở thành những “khuôn mẫu” >< con người là những tồn tại riêng biệt, trở thành người khác à ta luôn luôn là người cô đơn nhất , mất phương hướng, lạc lối.
→ Thay vì được lắng nghe, mỗi điều chúng ta nói, mọi điều ta làm đều đang bị theo dõi, phán xét, đánh giá. Chúng ta vẫn được nhắc đến nhưng không hề được cảm thông và chia sẻ.
→ Sống trong 1 thế giới dư thừa kết nối mà vẫn đói khát sự đồng cảm và thấu hiểu.
- Tác hại
- Con người mất kết nối với cuộc đời thực
- Con người mất kết nối, bỏ rơi chính mình.
→ Không ai có thể trả lời hộ chúng ta những câu hỏi “tôi là ai”, “tôi muốn gì”, “tôi là người như thế nào” à ta phải tự đi tìm và trả lời. Nếu không ta đang sống những cuộc đời rỗng nghĩa.
→ Bi kịch của con người là bi kịch về sự đứt gãy của các mối quan hệ bền vững
(Nêu dẫn chứng hợp lí khi phân tích)
4.0
3. Liên hệ, rút ra bài học:
- Vấn đề không phải là sở hữu công nghệ mà ta cần có trí tuệ để sử dụng công nghệ .
- Thay vì sống tốc độ, hãy sống chậm, lâu bền, vui xới, gieo trồng; thay vì những thao tác à tương tác sống; thay vì tiện nghi/ dễ dàng dù đó có thể là lựa chọn khó khăn
→ Cuộc đời trở nên có giá trị khi ta biết nỗ lực, cảm nhận và trân trọng những điều nhó bé.
- Đem tình yêu tích cực với cuộc đời lan toả trên mạng xã hội. Công nghệ sẽ được nối dài khi nó giúp ta học cách quan tâm đến người khác sâu hơn và chân thành hơn….
2.0
Tham khảo đáp án đề Nghị luận văn học số 46 tại đây:
Đề 46 - NLVH: Thơ sinh ra cốt để chuyển tải nỗi lòng
Xem thêm:
- Lớp văn cô Ngọc Anh trực tiếp giảng dạy tại Hà Nội: Tìm hiểu thêm
- Tham khảo sách Chuyên đề Lí luận văn học phiên bản 2025: Tủ sách Thích Văn học
- Tham khảo bộ tài liệu độc quyền của Thích Văn học siêu hot: Tài liệu
- Đón xem các bài viết mới nhất trên fanpage FB: Thích Văn Học
