Nhà thơ Thanh Hải (1930-1980) tên thật là Phạm Bá Ngoãn, quê ở huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế.
Sự nghiệp sáng tác:
Phong cách sáng tác:
Hoàn cảnh sáng tác:
Bài thơ được viết vào tháng 11 năm 1980 trong bối cảnh đất nước đã thống nhất và đang trong giai đoạn xây dựng cuộc sống mới, dù còn đối mặt với nhiều khó khăn, thử thách. Tác phẩm được sáng tác chưa đầy một tháng trước khi nhà thơ qua đời, như một lời tâm niệm chân thành và sự gửi gắm đầy tha thiết của ông dành cho cuộc đời.
Bố cục:
Bài thơ được chia làm 4 phần chính:
Giá trị nội dung:
Bài thơ thể hiện cảm xúc của tác giả trước mùa xuân của thiên nhiên và đất nước, cùng với khát vọng cao đẹp muốn trở thành một "mùa xuân nho nhỏ" để cống hiến cho cuộc đời.
Giá trị nghệ thuật:
Bài thơ được viết theo thể thơ năm chữ, mang nhạc điệu trong sáng, thiết tha và gần gũi với dân ca. Bài thơ sử dụng nhiều hình ảnh đẹp, giản dị, gợi cảm, với nhiều hình thức so sánh và ẩn dụ sáng tạo.
Dưới đây là hướng dẫn chi tiết trả lời các câu hỏi soạn bài trong sách giáo khoa:
Bài thơ "Mùa xuân nho nhỏ" được phát triển theo dòng chảy cảm xúc như sau: Khởi đầu từ mùa xuân của thiên nhiên và đất trời, cảm xúc và tư tưởng của tác giả dần chuyển sang mùa xuân của đất nước và cách mạng. Cuối cùng, tác giả bày tỏ mong muốn góp "mùa xuân nho nhỏ" của mỗi người vào mùa xuân vĩ đại của đất nước.
Cụ thể hơn, từ niềm cảm hứng trước mùa xuân thiên nhiên và đất nước trong lao động và chiến đấu, đồng thời với việc suy nghĩ về quãng thời gian gian khó nhưng vẫn tiến lên của đất nước, nhà thơ đã thể hiện ước nguyện trở thành một phần nhỏ bé, dâng hiến cho đời, đóng góp vào mùa xuân chung của dân tộc.
Khổ thơ đầu với sáu dòng đã mở ra một bức tranh mùa xuân thiên nhiên tươi đẹp:
=> Thiên nhiên tươi đẹp, trong trẻo khi đất trời chuyển mình vào xuân.
=> Gợi lên một không gian thoáng đãng, tinh khôi.
Cảm xúc bồi hồi và rộn ràng của tác giả trước cảnh sắc thiên nhiên xứ Huế:
Khổ thơ thứ hai thể hiện tình yêu của tác giả với mùa xuân đất nước:
=> Hình ảnh mùa xuân tự nhiên và mùa xuân đất nước được đối chiếu qua lăng kính yêu đời và khát khao sống mãnh liệt của tác giả.
Khổ thơ này thể hiện mong ước chân thành của nhà thơ:
=> Biểu tượng cho ước vọng sống có ích và được cống hiến.
=> Đại diện cho sự cống hiến âm thầm, là nền tảng nâng đỡ những âm thanh khác.
Biện pháp nghệ thuật:
=> Khổ thơ bày tỏ ước nguyện chân thành của tác giả muốn cống hiến cho cuộc đời và đất nước.
=> Nhìn chung, "Mùa xuân nho nhỏ" có cấu trúc chặt chẽ với giọng điệu đáng trân trọng, thể hiện cảm xúc chân thành và tha thiết của tác giả.
Nhan đề của bài thơ độc đáo và mới lạ, kết hợp danh từ "mùa xuân" với tính từ "nho nhỏ".
Nhan đề thể hiện vẻ đẹp của thiên nhiên khi nói đến mùa xuân:
Nhan đề còn biểu đạt ước nguyện chân thành muốn trở thành một mùa xuân nho nhỏ, đóng góp những nỗ lực nhỏ bé của mình để làm cho mùa xuân của đất nước thêm tươi đẹp của tác giả.
Mở đầu bài thơ, tác giả Thanh Hải đã vẽ nên một bức tranh mùa xuân tuyệt đẹp giữa khung cảnh thiên nhiên và vũ trụ:
“Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi! Con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời…”
Khung cảnh mùa xuân hiện lên với vẻ đẹp giản dị, đơn sơ nhưng vẫn rất thơ mộng và sâu sắc. Mùa xuân của Thanh Hải không lộng lẫy với cành đào Hà Nội hay nụ mai vàng khoe sắc, mà chỉ là một bông hoa tím biếc nở giữa dòng sông xanh ngọc. Bông hoa nghiêng mình trên mặt nước như một chiếc gương, phản chiếu khung trời xanh nhẹ nhàng và hài hòa. Thanh Hải đã tạo nên một bức tranh mùa xuân độc đáo với gam màu tím biếc, tô điểm thêm nét duyên dáng và đáng yêu.
Sự khéo léo trong việc sử dụng màu sắc giúp người đọc dễ dàng tưởng tượng ra bông hoa tím biếc nhỏ nhắn nhưng có khả năng nhuộm tím cả không gian mùa xuân đầy sức sống. Màu tím lan tỏa, chơi vơi và khẽ lay động theo làn gió xuân từ dòng sông xanh mát. Cảnh vật mùa xuân trong bài thơ mang nét bình dị, thâm trầm và tĩnh lặng như chính quê hương miền Trung của tác giả. Xứ Huế nổi tiếng với sông Hương núi Ngự và những điệu hò, dưới ngòi bút của Thanh Hải lại càng thêm xinh đẹp và quyến rũ.
Để hiểu sâu sắc hơn về từng phần trong tác phẩm, việc chuẩn bị trước các câu hỏi mở rộng liên quan đến bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” là rất cần thiết.
Câu 1: Trình bày hoàn cảnh sáng tác của “Mùa xuân nho nhỏ”. Cho biết hoàn cảnh sáng tác có ý nghĩa gì đối với việc nhà thơ bày tỏ cảm xúc?
Trả lời:
Bài thơ được viết vào tháng 11 năm 1980, chỉ vài tuần trước khi nhà thơ qua đời, như một lời thể hiện sâu sắc niềm yêu thương cuộc sống và đất nước của tác giả. Từ tình yêu với sự sống, với vẻ đẹp mùa xuân của thiên nhiên, Thanh Hải mở rộng sang tình yêu với mùa xuân của đất nước và của cách mạng. Những cảm xúc dần trở nên sâu sắc, suy tư và ước nguyện của nhà thơ là được sống trong bản hòa ca lớn của cuộc đời, đóng góp một nốt trầm xao xuyến của riêng mình vào mùa xuân to lớn của đất nước - một "mùa xuân nho nhỏ". Bài thơ khép lại với những cảm xúc thiết tha và sự tự hào về quê hương, đất nước, được thể hiện qua điệu dân ca đặc trưng của xứ Huế.
Câu 2: Hãy liệt kê những hình ảnh mùa xuân xuất hiện trong bài thơ. Từ đó nêu mối quan hệ giữa các mùa xuân ấy với nhau.
Trả lời:
Trong bài thơ, có ba mùa xuân được tác giả nhắc đến: mùa xuân của thiên nhiên, của đất nước và của tác giả.
Câu 3
“Đất nước
Bốn ngàn năm không nghỉ”
Câu thơ trên gợi liên tưởng đến khổ thơ nào trong bài thơ "Mùa xuân nho nhỏ" của Thanh Hải?
Trả lời:
Những dòng thơ này gợi nhắc đến:
"Đất nước bao năm tháng
Vẫn vững và bền lâu
Như ngôi sao sáng ngời
Luôn hướng về phía trước"
Nhà thơ tỏ lòng tin và sự tự hào về tương lai của đất nước, dù bao năm qua đã gian lao và vất vả. Đất nước được so sánh như một ngôi sao tỏa sáng, luôn dẫn đầu và tiến lên phía trước.
Câu 4: Từ “lộc” trong bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” được tác giả sử dụng với nghĩa chuyển hay nghĩa gốc? Giải thích vì sao tác giả lại miêu tả người lính với hình ảnh “lộc dắt đầy trên lưng”?
Trả lời:
"Lộc" là một khái niệm sáng tạo độc đáo mà tác giả sử dụng:
Nhân vật chính là người quyết định thúc đẩy sự phát triển của xã hội và đất nước. Hình ảnh "lộc" tràn ngập theo người ra đồng là một hình tượng thơ đẹp trong cuộc sống lao động và chiến đấu. Xây dựng và bảo vệ - đây là hai nhiệm vụ này không thể tách rời nhau.
Soạn bài Mùa xuân nho nhỏ giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về những cảm xúc, suy tư và ước nguyện của tác giả Thanh Hải, ngoài ra còn dấy lên trong lòng người đọc tấm lòng trân trọng vẻ đẹp của thiên nhiên và mùa xuân đất nước. "Mùa xuân nho nhỏ" không chỉ là một bài thơ mà còn là một lời nhắc nhở về trách nhiệm và tình yêu đối với quê hương.
