Từ lâu, hình ảnh con cò đã đi vào trong câu ca dao, lời hát ru của những người mẹ, người bà Việt Nam. Trong bài viết này, cùng HOCMAI phân tích bài thơ Con Cò - một tác phẩm viết về con cò, đại diện cho người mẹ hiền luôn theo con của Chế Lan Viên để hiểu thêm về hình tượng con cò nhé!
Tham khảo thêm:
Phân tích bàn về đọc sách
Phân tích những đứa trẻ
Phân tích chó sói và cừu trong thơ ngụ ngôn La-Phông-Ten
I. Tác giả: Chế Lan Viên
- Tên thật: Phan Ngọc Hoan, tên bút danh: Chế Lan Viên
- Sinh năm: 1920; mất năm: 1989
- Quê quán: Ông là người con xứ Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị, nhưng lại lớn lên tại Bình Định - ngôi nhà thứ hai của ông.
- Chế Lan Viên được coi là một trong những nhà thơ trong nền văn học hiện đại hàng đầu Việt Nam trong thế kỷ XX.
- Ông cũng là một nhà nghiên cứu lý luận, phê bình văn học có tiếng.
Sự nghiệp sáng tác:
- Chế Lan Viên sáng tác từ rất sớm, khoảng 12, 13 tuổi.
- Trước Cách mạng tháng 8, Chế Lan Viên đã sáng tác tập thơ “Điêu tàn”, xuất bản năm 1937. Tập thơ này thể hiện rõ phong cách nghệ thuật của ông; đưa ông vào hàng ngũ nhà thơ nổi tiếng trong phong trào “Thơ Mới”.
- Giai đoạn 1939 tới 1942, ông lặn lội từ Nam chí Bắc, đi khắp Hà Nội, Thanh Hóa, Sài Gòn để trau dồi kiến thức và kiếm sống. Năm 1942, ông viết tập văn “Vàng Sao” mang tính triết học huyền bí.
- Sau Cách mạng tháng 8, ông giác ngộ lý tưởng Cách mạng, tham gia vào hàng ngũ Việt Minh và trở thành cán bộ lão thành Cách mạng.
- Chế Lan Viên làm việc tại các đầu báo Việt Nam, đồng thời trở thành thư ký cho Hiệp hội Nhà văn Việt Nam và đại biểu Quốc hội các khóa IV, V và VI.
- Trong hơn 50 năm sáng tác, Chế Lan Viên có những nghiên cứu, tìm tòi trong những tập thơ hay và đóng góp nhiều tập thơ cho nền Văn học Việt Nam và gây lên tiếng vang trong công chúng.
- Năm 1996, trước các đóng góp của ông, nhà nước quyết định truy tặng Chế Lan Viên giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật.
Các tác phẩm nổi tiếng:
- Tác phẩm thuộc thể loại thơ: Tập thơ “Điêu Tàn” (1937), Gửi các anh (1954), Hoa ngày thường - Chim báo bão (1967), Những bài thơ đánh giặc (1972), Hoa trước lăng Người (1976),,…
- Tác phẩm thuộc thể loại văn xuôi: Vàng sao (1942), Những ngày nổi giận (bút ký, 1966), Bác về quê ta (tạp văn, 1972)
Giờ của đô thành (bút ký, 1977),…
- Các bài phê bình văn học: Kinh nghiệm tổ chức sáng tác (1952), Nói chuyện thơ văn (1960), Suy nghĩ và bình luận (1971), Bay theo đường bay dân tộc đang bay (1976), Nghĩ cạnh dòng thơ (1981),…
Phong cách sáng tác:
- Sinh ra trong thời đại có nhiều sự biến chuyển của xã hội và chính trị, phong cách thơ của Chế Lan Viên “trải qua nhiều biến động, bước ngoặt cùng những trăn trở, tìm tòi không ngừng”.
- Trước Cách mạng tháng 8, thơ Chế Lan Viên mang tính hoài niệm và triết học cao, được xếp vào “trường thơ loạn”. Với những hình ảnh như xương, máu, sọ người cùng cảnh đổ nát; tập thơ “Điêu tàn” là một tác phẩm đáng chú ý trong thời gian này.
- Sau Cách mạng tháng 8, thơ ông thấm nhuần ánh sáng Cách mạng.
- Giai đoạn 1960 tới 1975, thơ ông mang chất sử thi và chính luận, mang tính thời sự cao.
- Sau năm 1975, thơ Chế Lan Viên lại quay về dung dị đời sống, mang theo những trăn trở của cái “tôi” khi đối diện với cuộc đời rộng lớn.
⇒ Thơ Chế Lan Viên rõ nét, độc đáo. Thơ ông mang đầy trí tuệ, biểu hiện dưới khuynh hướng suy tưởng, triết lý. Ông thường khai thác các mặt tương quan đối lập, với năng lực sáng tạo hình ảnh độc đáo, phong phú, giàu tính biểu tượng.
II. Thông tin về tác phẩm
1. Hoàn cảnh sáng tác
- Bài thơ Con cò được sáng tác năm 1962 như lời tâm tình của Chế Lan Viên dành cho con. Sau khi chia tay khỏi cuộc hôn nhân lần thứ nhất, Chế Lan Viên cưới bà Vũ Thị Thường năm 1961. Năm 1962, hai người có với nhau con đầu lòng.
- Mãi tới năm 1967, tác phẩm này mới được ra mắt bạn đọc khi được in trong tập “Hoa ngày thường - Chim báo bão”. Tập thơ này bao gồm những bài thơ được Chế Lan Viên viết nhằm thể hiện tình yêu đằm thắm, dịu dàng của mình với vợ con.
2. Bố cục
Văn bản được chia thành 3 phần với các nội dung chính tương ứng như sau:
- Khổ 1: Con cò đại diện cho cuộc sống vất vả, lam lũ của người mẹ
- Khổ 2: Con cò trong tâm trí và đi theo con mọi nẻo đường
- Khổ 3: Ý nghĩa hình ảnh con cò trong lời hát ru của mẹ
3. Nhan đề bài thơ
Nhan đề bài thơ mang nhiều ý nghĩa tượng trưng, biểu tượng:
- Con cò mang theo mình sự mộc mạc, bình dị với làng quê Việt Nam, như hình ảnh cánh cò trắng muốt sải cánh trên trời, như cảnh cò đi kiếm ăn tại các ruộng lúa.
- Con cò còn đi vào trong câu ca dao, trong lời hát ru thân thuộc của các bà, các mẹ. “Con cò bay lả bay la / Bay từ cửa phủ bay ra cánh đồng”.
- Hình ảnh con cò là biểu tượng cho người mẹ vất vả tần tảo sớm hôm, đi kiếm ăn vì con. Cò đại diện cho tình mẫu tử thiêng liêng, bền bỉ.
III. Phân tích bài thơ Con cò
1. Phân tích khổ 1: Con cò đại diện cho cuộc sống vất vả, lam lũ của người mẹ
Con cò đồng hành cùng con từ khi còn tấm bé qua lời ru ngọt ngào của mẹ:
“Con còn bế trên tay
Con chưa biết con cò
Nhưng trong lời mẹ hát
Có cánh cò đang bay”
- Trong lời hát ru của mẹ khi con còn nhỏ xíu, phải “bế trên tay” nựng ầu ơ ru ngủ đã có hình ảnh con cò. Cò đến với con trong lời tâm tình thủ thỉ của mẹ, cánh cò bay trong giấc ngủ của con.
- Đứa con trong câu thơ không ai khác là bà Phan Thị Thắm, con đầu của Chế Lan Viên và Vũ Thị Thường. Hai người dành nhiều tình cảm dành cho con, để con khi còn thơ bé đã được nghe những lời ru mang hồn quê hương, đất nước.
⇒ Tình yêu của người mẹ được thể hiện trong bốn câu thơ trên. Hình ảnh con cò mang bao tình yêu của người mẹ hiền dành cho người con bé bỏng cũng gián tiếp thể hiện tình cảm của Chế Lan Viên dành cho con.
Trong lời ru của mẹ, con cò mang bóng hình của đất nước:
“Con cò bay la
Con cò bay lả
Con cò Cổng Phủ
Con cò Đồng Đăng”
- Giấc ngủ con yên bình, hạnh phúc nhờ có những lời hát ru ngọt ngào của mẹ. Trong lời hát ru, có hình ảnh của hồn dân tộc, của đất nước và quê hương hữu tình, có tình cảm từ nông thôn dân dã tới phố phường náo nhiệt.
- Hình ảnh cánh cò bay từ Cổng Phủ tới Đồng Đăng cho thấy cò có mang bóng hình đất nước, là hồn dân tộc. Con cò bay lả bay la gợi cuộc sống xưa cũ, thong thả nơi làng quê bóng cây rợp lá. Còn trong câu hát của mẹ mang ý nghĩa rộng lớn, cao cả.
- Trong lời hát ru, con còn có thể cảm nhận được sự lam lũ, gian nan, nhọc nhằn của mẹ. Những cảm xúc yêu thương thấm đẫm trong lời hát ru chỉ chực dâng trào từ trong trái tim mẹ gửi gắm tới con.
- Mẹ vất vả tần tảo sớm hôm, nhưng luôn ru con bằng điệu hồn dân tộc. Con dù bé thơ nhưng luôn được vỗ về trong vòng tay mẹ, trong những âm thanh ngọt ngào, sâu lắng, dịu dàng.
- Dù vô thức nhưng con lại có thể đón nhận được tình cảm mẹ dành cho con nhờ trực giác của mình. Đó là những tình cảm thiêng liêng, cao cả chẳng lúc nào vơi.
⇒ Lời mẹ ru con mang bao tình cảm thắm đượm. Trong lời hát ru của mẹ có những bóng hình lớn lao của đất nước, của hồn dân tộc hùng tráng vĩ đại. Mẹ mong con có những phút giây thật đẹp và bình dị như cánh cò bay.
Con cò còn là biểu tượng cho những người nông dân, người phụ nữ phải vất vả kiếm sống:
Cò một mình, cò phải kiếm lấy ăn
Con có mẹ, con chơi rồi lại ngủ
“Con cò ăn đêm
Con cò xa tổ
Cò gặp cành mềm
Cò sợ xáo măng…”
