Tố Hữu - cây đại thụ của thơ ca cách mạng Việt Nam, người đã dùng vần thơ để nói thay tiếng lòng của dân tộc trong suốt những năm tháng đấu tranh gian khổ. Những bài thơ của ông không chỉ là tác phẩm nghệ thuật, mà còn là bản hùng ca của thời đại, chứa đựng lý tưởng, niềm tin và tình yêu đất nước nồng nàn. Cùng điểm lại top 10 bài thơ kinh điển của Tố Hữu đã làm rung động trái tim bao thế hệ độc giả.
Tố Hữu - Nhà thơ lớn của nền văn học cách mạng
Tố Hữu (1920 - 2002), tên thật là Nguyễn Kim Thành, là một trong những nhà thơ tiêu biểu của nền văn học cách mạng Việt Nam thế kỷ XX. Ông sinh tại Hội An, Quảng Nam, nhưng quê gốc lại chính là mảnh đất cố đô Thừa Thiên Huế. Sinh trưởng trong một gia đình nhà Nho nghèo, nơi cha say mê thơ ca và ca dao, mẹ thuộc lòng những làn điệu dân ca xứ Huế, hồn thơ Tố Hữu đã được nuôi dưỡng từ những giai điệu dân dã, truyền thống ấy.
Tố Hữu là cây đại thụ của thơ ca cách mạng Việt Nam
Cuộc đời Tố Hữu là một bản trường ca gắn liền với những chặng đường lịch sử của dân tộc. Ông gia nhập cách mạng từ rất sớm (năm 1938), trải qua nhiều năm tháng lao tù đầy gian khổ của thực dân Pháp, rồi vượt ngục để tiếp tục cống hiến. Từ khi Cách mạng Tháng Tám thành công, ông giữ nhiều trọng trách trong bộ máy lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, từ Chủ tịch Ủy ban Khởi nghĩa Thừa Thiên Huế, rồi trở thành Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch thứ nhất Hội đồng Bộ trưởng.
Ông là nhà thơ thời sự nhất nhưng lại sáng tạo được những giá trị bền vững vượt thời gian, là cây cầu nối giữa tâm hồn cá nhân với vận mệnh chung của đất nước, một tiếng thơ mang đậm bản sắc dân tộc và nhân dân.
Phong cách thơ Tố Hữu: Kết hợp chất trữ tình chính trị và tính dân tộc đậm đà
Ông quan niệm nhà thơ trước hết phải là một người chiến sĩ. Thơ ca phải phục vụ sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, là tiếng kêu thôi thúc, cổ vũ tinh thần yêu nước. Các tác phẩm của ông như một cuốn biên niên sử bằng thơ, phản ánh chân thực và sinh động từng chặng đường lịch sử của dân tộc, từ những ngày đầu gian khổ đến ngày toàn thắng.
Dù viết về đề tài chính trị, thơ Tố Hữu không hề khô khan. Ngược lại, ông đã thổi vào đó một luồng sinh khí mới, một cảm xúc mãnh liệt, một niềm tin lạc quan và khát vọng cháy bỏng về tương lai. Đó là niềm vui sướng tột cùng của người thanh niên trẻ tìm thấy lý tưởng, là tình cảm gắn bó sâu nặng với Việt Bắc hay sự hy sinh anh dũng, trong sáng của em bé "Lượm".
Những tập thơ bất hủ của Tố Hữu
Thơ Tố Hữu dễ đi vào lòng người bởi ngôn ngữ giản dị, gần gũi, giàu nhạc điệu, được kế thừa từ ca dao, dân ca và truyền thống thơ lục bát của dân tộc. Ông sử dụng nhuần nhuyễn thể thơ lục bát, làm cho những vấn đề lớn lao của thời đại trở nên dễ hiểu, dễ thuộc, dễ nhớ.
Chính quan điểm sáng tác này đã được ông đúc kết: "Muốn có thơ hay, trước hết, phải tạo lấy tình... Tự nguyện gắn bó chân thành là yêu cầu cao nhất đối với người nghệ sĩ trong quan hệ với đất nước, với nhân dân."
Top 10 bài thơ kinh điển của Tố Hữu
Thơ Tố Hữu là khúc ca tráng ca về một thời hào hùng. Dưới đây là những bài thơ tiêu biểu nhất, đã làm nên tên tuổi của "ngọn cờ đầu" thơ ca cách mạng Việt Nam.
Khi con tu hú (Tập thơ Từ ấy - tháng 7/1939)
Khi con tu hú gọi bầyLúa chiêm đang chín, trái cây ngọt dầnVườn râm dậy tiếng ve ngânBắp rây vàng hạt đầy sân nắng đàoTrời xanh càng rộng càng caoĐôi con diều sáo lộn nhào từng không…
Ta nghe hè dậy bên lòngMà chân muốn đạp tan phòng, hè ôi!Ngột làm sao, chết uất thôiCon chim tu hú ngoài trời cứ kêu!
Đây là bài thơ được Tố Hữu sáng tác trong tù, thể hiện khát vọng tự do mãnh liệt của người chiến sĩ cách mạng trẻ tuổi. Qua bức tranh mùa hè rực rỡ, đầy âm thanh và sắc màu, nhà thơ bộc lộ tâm trạng ngột ngạt, khao khát hòa mình với cuộc sống bên ngoài. Tiếng chim tu hú vang vọng chính là tiếng gọi của tự do, của tuổi trẻ sôi nổi, yêu đời, yêu Tổ quốc.
Tâm tư trong tù (Xà lim số 1, lao Thừa Thiên - 29 tháng 4/1939)
Cô đơn thay là cảnh thân tù!Tai mở rộng và lòng sôi rạo rựcTôi lắng nghe tiếng đời lăn náo nứcỞ ngoài kia vui sướng biết bao nhiêu!Đây âm u đôi ánh lạt ban chiềuLen nhè nhẹ qua rào ô cửa nhỏĐây lạnh lẽo bốn tường vôi khắc khổĐây sàn lim, manh ván ghép sầm u…
Cô đơn thay là cảnh thân tù!Tai mở rộng và lòng sôi rạo rựcTôi lắng nghe tiếng đời lăn náo nứcỞ kia vui sướng biết bao nhiêu!Nghe chim reo trong gió mạnh lên triềuNghe vội vã tiếng dơi chiều đập cánhNghe lạc ngựa rùng chân bên giếng lạnhDưới đường xa nghe tiếng guốc đi về…
Ôi! Hôm nay sao nhựa sống tràn trềTrong những tiếng nghe chừng quen thuộc quá!Nghe gió xối trên cành cây ngọn láNghe mênh mang sức khoẻ của trăm loàiTôi mơ hồ nghe tất cả bên ngoàiĐang ríu rít giữa một trời rộng rãiĐang hút mật của đời sây hoa tráiHương tự do thơm ngát cả ngàn ngày…
Ôi! Bao nhiêu ảo tưởng của hồn ngâyTôi phút bỗng như quên đời thê thảmỞ ngoài kia… biết bao thân tù hãmĐoạ đầy trong những hố thẳm không cùngTôi chiều nay giam cấm hận trong lòngChỉ là một giữa loài người đau khổTôi chỉ một con chim bé nhỏVứt trong lồng con giữa một lồng to
Chuyển đời quay theo tiếng gọi tự doTôi chỉ một giữa muôn người chiến đấuVẫn đứng thẳng trên đường đầy lửa máuChân kiêu căng không thoái bộ bao giờ!
Tôi, hôm nay, dầu xa tạm ngọn cờHồn tranh đấu vẫn còn thôi thúc não!Nơi đày ải là Đắc Pao, Lao BảoLà Côn Lôn thế giới của ưu phiền?Tôi sẽ cười như kẻ sẵn lòng tinGiữ trinh bạch linh hồn trong bụi bẩn:Tôi chưa chết, nghĩa là chưa hết hậnNghĩa là chưa hết nhục của muôn đờiNghĩa là còn tranh đấu mãi không thôiCòn trừ diệt cả một loài thú độc!
Có một tiếng còi xa trong gió rúc…
Bài thơ được sáng tác khi bị giam trong nhà lao Thừa Phủ (Huế), thể hiện nỗi cô đơn, khát vọng tự do và niềm tin mãnh liệt vào lý tưởng cách mạng. Dù bị giam hãm trong bốn bức tường tù ngục, tâm hồn nhà thơ vẫn hướng ra ngoài, hòa nhịp cùng “tiếng đời lăn náo nức”, cho thấy tinh thần kiên cường và ý chí không bao giờ khuất phục.
Tố Hữu là nhà thơ cách mạng đậm chất trữ tính
Từ ấy (Tập thơ Từ ấy - 1946)
Từ ấy trong tôi bừng nắng hạMặt trời chân lý chói qua timHồn tôi là một vườn hoa láRất đậm hương và rộn tiếng chim…
Tôi buộc lòng tôi với mọi ngườiĐể tình trang trải với trăm nơiĐể hồn tôi với bao hồn khổGần gũi nhau thêm mạnh khối đời
Tôi đã là con của vạn nhàLà em của vạn kiếp phôi phaLà anh của vạn đầu em nhỏKhông áo cơm, cù bất cù bơ…
“Từ ấy” là bài thơ tiêu biểu mở đầu cho con đường thơ ca cách mạng của Tố Hữu, thể hiện niềm vui sướng, say mê khi nhà thơ bắt gặp lý tưởng cộng sản. Ánh sáng của Đảng như “mặt trời chân lý” soi rọi, thức tỉnh tâm hồn người thanh niên yêu nước, thôi thúc ông hòa mình vào quần chúng, hiến dâng tuổi trẻ cho Tổ quốc và nhân dân.
Việt Bắc (Tập thơ Việt Bắc - 1954)
Mình về mình có nhớ ta?Mười lăm năm ấy thiết tha mặn nồng.Mình về mình có nhớ khôngNhìn cây nhớ núi, nhìn sông nhớ nguồn?
Tiếng ai tha thiết bên cồnBâng khuâng trong dạ, bồn chồn bước điÁo chàm đưa buổi phân lyCầm tay nhau biết nói gì hôm nay…
Mình đi, có nhớ những ngàyMưa nguồn suối lũ, những mây cùng mù?Mình về, có nhớ chiến khuMiếng cơm chấm muối, mối thù nặng vai?Mình về, rừng núi nhớ aiTrám bùi để rụng, măng mai để già.Mình đi, có nhớ những nhàHắt hiu lau xám, đậm đà lòng sonMình về, còn nhớ núi nonNhớ khi kháng Nhật, thuở còn Việt MinhMình đi, mình có nhớ mìnhTân Trào, Hồng Thái, mái đình cây đa?
Ta với mình, mình với taLòng ta sau trước mặn mà đinh ninhMình đi, mình lại nhớ mìnhNguồn bao nhiêu nước nghĩa tình bấy nhiêu…
Nhớ gì như nhớ người yêuTrăng lên đầu núi, nắng chiều lưng nươngNhớ từng bản khói cùng sươngSớm khuya bếp lửa người thương đi về.Nhớ từng rừng nứa bờ treNgòi Thia, sông Đáy, suối Lê vơi đầy.Ta đi, ta nhớ những ngàyMình đây ta đó, đắng cay ngọt bùi…
Thương nhau, chia củ sắn lùiBát cơm sẻ nửa, chăn sui đắp cùng.Nhớ người mẹ nắng cháy lưngĐịu con lên rẫy, bẻ từng bắp ngô.Nhớ sao lớp học i tờĐồng khuya đuốc sáng những giờ liên hoanNhớ sao ngày tháng cơ quanGian nan đời vẫn ca vang núi đèo.Nhớ sao tiếng mõ rừng chiềuChày đêm nện cối đều đều suối xa…
Ta về, mình có nhớ taTa về, ta nhớ những hoa cùng người.Rừng xanh hoa chuối đỏ tươiĐèo cao nắng ánh dao gài thắt lưng.Ngày xuân mơ nở trắng rừngNhớ người đan nón chuốt từng sợi giang.Ve kêu rừng phách đổ vàngNhớ cô em gái hái măng một mìnhRừng thu trăng rọi hoà bìnhNhớ ai tiếng hát ân tình thuỷ chung.
Nhớ khi giặc đến giặc lùngRừng cây núi đá ta cùng đánh Tây.Núi giăng thành luỹ sắt dàyRừng che bộ đội, rừng vây quân thùMênh mông bốn mặt sương mùĐất trời ta cả chiến khu một lòng.
Ai về ai có nhớ không?Ta về ta nhớ Phủ Thông, đèo Giàng.Nhớ sông Lô, nhớ phố RàngNhớ từ Cao - Lạng, nhớ sang Nhị Hà…Những đường Việt Bắc của taĐêm đêm rầm rập như là đất rungQuân đi điệp điệp trùng trùngÁnh sao đầu súng, bạn cùng mũ nan.Dân công đỏ đuốc từng đoànBước chân nát đá, muôn tàn lửa bay.Nghìn đêm thăm thẳm sương dàyĐèn pha bật sáng như ngày mai lên.Tin vui chiến thắng trăm miềnHoà Bình, Tây Bắc, Điện Biên vui vềVui từ Đồng Tháp, An KhêVui lên Việt Bắc, đèo De, núi Hồng.
Ai về ai có nhớ không?Ngọn cờ đỏ thắm gió lồng cửa hang.Nắng trưa rực rỡ sao vàngTrung ương, Chính phủ luận bàn việc côngĐiều quân chiến dịch thu đôngNông thôn phát động, giao thông mở đườngGiữ đê, phòng hạn, thu lươngGửi dao miền ngược, thêm trường các khu…
Ở đâu u ám quân thùNhìn lên Việt Bắc: Cụ Hồ sáng soiỞ đâu đau đớn giống nòiTrông về Việt Bắc mà nuôi chí bền.Mười lăm năm ấy, ai quênQuê hương Cách mạng dựng nên Cộng hoàMình về mình lại nhớ taMái đình Hồng Thái, cây đa Tân Trào.
Nước trôi nước có về nguồnMây đi mây có cùng non trở về?Mình về, ta gửi về quêThuyền nâu trâu mộng với bè nứa maiNâu này nhuộm áo không phaiCho lòng thêm đậm, cho ai nhớ mình.Trâu về, xanh lại Thái BìnhNứa mai gài chặt mối tình ngược xuôi.
Nước trôi, lòng suối chẳng trôiMây đi mây vẫn nhớ hồi về nonĐá mòn nhưng dạ chẳng mònChàm nâu thêm đậm, phấn son chẳng nhoà.Nứa mai mình gửi quê nhàNước non đâu cũng là ta với mình.Thái Bình đồng lại tươi xanhPhên nhà lại ấm, mái đình lại vui…
Mình về thành thị xa xôiNhà cao, còn thấy núi đồi nữa chăng?Phố đông, còn nhớ bản làngSáng đèn, còn nhớ mảnh trăng giữa rừng?Mình đi, ta hỏi thăm chừngBao giờ Việt Bắc tưng bừng thêm vui?
Đường về, đây đó gần thôi!Hôm nay rời bản về nơi thị thànhNhà cao, chẳng khuất non xanhPhố đông, càng giục chân nhanh bước đường.Ngày mai về lại thôn hươngRừng xưa núi cũ yêu thương lại về.Ngày mai rộn rã sơn khêNgược xuôi tàu chạy, bốn bề lưới giăng.Than Phấn Mễ, thiếc Cao BằngPhố phường như nấm như măng giữa trời.Mái trường ngói mới đỏ tươiChợ vui trăm nẻo về khơi luồng hàngMuối Thái Bình ngược Hà GiangCày bừa Đông Xuất, mía đường tỉnh Thanh.Ai về mua vại Hương CanhAi lên mình gửi cho anh với nàngChiếu Nga Sơn, gạch Bát TràngVải tơ Nam Định, lụa hàng Hà ĐôngÁo em thêu chỉ biếc hồngMùa xuân ngày hội lùng tùng thêm tươiCòn non, còn nước, còn trờiBác Hồ thêm khoẻ, cuộc đời càng vui!
Mình về với Bác đường xuôiThưa giùm Việt Bắc không nguôi nhớ NgườiNhớ Ông Cụ mắt sáng ngờiÁo nâu túi vải, đẹp tươi lạ thường!Nhớ Người những sáng tinh sươngUng dung yên ngựa trên đường suối reoNhớ chân Người bước lên đèoNgười đi, rừng núi trông theo bóng Người…
Lòng ta ơn Đảng đời đờiNgược xuôi, đôi mặt một lời song song.Ngàn năm xưa, nước non HồngCòn đây, ơn Đảng nối dòng dài lâuNgàn năm non nước mai sauĐời đời ơn Đảng càng sâu càng nồng.
Cầm tay nhau hát vui chungHôm sau mình nhé, hát cùng Thủ đô
“Việt Bắc” thể hiện nỗi nhớ của nhà thơ khi phải xa vùng căn cứ địa, nơi mình đã sống với đồng bào các dân tộc hàng bảy, tám năm trời, là nỗi nhớ thương đồng bào đã từng che chở giúp đỡ cho mình.
Sáng tháng Năm (Tháng 5/1951)
Vui sao một sáng tháng NămĐường về Việt Bắc lên thăm Bác HồSuối dài xanh mướt nương ngôBốn phương lồng lộng thủ đô gió ngàn…
Bác kêu con đến bên bànBác ngồi Bác viết nhà sàn đơn sơCon bồ câu trắng ngây thơNó đi tìm thóc quanh bồ công vănLát rồi, chim nhé, chim ănBác Hồ còn bận khách văn đến nhà
Bàn tay con nắm tay chaBàn tay Bác ấm vào da vào lòng.Bác ngồi đó, lớn mênh môngTrời xanh biển rộng ruộng đồng nước non…Bác Hồ, cha của chúng conHồn của muôn hồnCho con được ôm hôn má BácCho con hôn mái đầu tóc bạcHôn chòm râu mát rượi hoà bình!
Ôi cái tên kính yêu Hồ Chí Minh!Trong sáng lòng anh du kíchNửa đêm bôn tập diệt đồn.Vững tay người chiến sĩ nông thônBắt sỏi đá phải thành sắn gạo.Anh thợ, má anh vàng thuốc pháoCánh tay anh dày sẹo lửa gang.Ôi những em đốt đuốc đến trường làngVà các chị dân công mòn đêm vận tải!Các anh chị, các em ơi, có phảiMỗi khi lòng ta xao xuyến rung rinhMôi ta thầm kêu Bác: Hồ Chí Minh!Và mỗi trận, mỗi mùa vui thắng lợiĐôi mắt Bác hiện lên cười phấn khởiTa lớn cao lên, bay bổng diệu kỳTrên đường dài, hai cánh đỡ ta đi…
Bác Hồ đó, là lòng ta yên tĩnhÔi người cha đôi mắt mẹ hiền sao!Giọng của Người, không phải sấm trên caoThấm từng tiếng, ấm vào lòng mong ướcCon nghe Bác, tưởng nghe lời non nướcTiếng ngày xưa và cả tiếng mai sau…
Bác Hồ đó, chiếc áo nâu giản dịMàu quê hương bền bỉ đậm đàTa bên Người, Người toả sáng trong taTa bỗng lớn ở bên Người một chút.Bác Hồ đó, ung dung châm lửa hútTrán mênh mông, thanh thản một vùng trời.
Không gì vui bằng mắt Bác Hồ cườiQuên tuổi già, tươi mãi tuổi đôi mươi!Người rực rỡ một mặt trời cách mạngMà đế quốc là loài dơi hốt hoảngĐêm tàn bay chập choạng dưới chân Người.
Hồ Chí MinhNgười ở khắp nơi nơi…
Hồn biển lớn đón muôn lời thủ thỉLắng từng câu, từng ý chưa thànhNgười là Cha, là Bác, là AnhQuả tim lớn lọc trăm dòng máu nhỏNgười ngồi đó, với cây chì đỏVạch đường đi, từng bước, từng giờ…
Không gì vinh bằng chiến đấu dưới cờĐảng chói lọi Hồ Chí Minh vĩ đại!Con nhớ hết mỗi lời Người dạy:Kháng chiến gian nan, kháng chiến trường kỳBác bảo đi, là đi.Bác bảo thắng, là thắng.Việt Nam có Bác HồThế giới có Xta-lin.Việt Nam phải tự doThế giới phải hoà bình!Chúng con chiến đấu hy sinhTấm lòng son sắt, đinh ninh lời thề.
Bắt tay Bác tiễn ra vềNhớ hoài buổi sáng mùa hè chiến khu…
Tác phẩm được sáng tác tại chiến khu Việt Bắc năm 1951 nhân dịp sinh nhật Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bài thơ là khúc tráng ca chan chứa niềm kính yêu, ca ngợi Bác Hồ - vị lãnh tụ giản dị mà vĩ đại, “mặt trời cách mạng” soi sáng con đường dân tộc. Với cảm xúc dạt dào, giọng thơ tha thiết, “Sáng tháng Năm” thể hiện sâu sắc lòng biết ơn và niềm tin son sắt của nhân dân với Bác.
Bộ tem đặc biệt kỷ niệm 100 năm Ngày sinh Tố Hữu
Lượm (Tập thơ Việt Bắc - 1949)
Ngày Huế đổ máuChú Hà Nội vềTình cờ chú cháuGặp nhau Hàng Bè.
Chú bé loắt choắtCái xắc xinh xinhCái chân thoăn thoắtCái đầu nghênh nghênh
Ca-lô đội lệchMồm huýt sáo vangNhư con chim chíchNhảy trên đường vàng…
- “Cháu đi liên lạcVui lắm chú àỞ đồn Mang CáThích hơn ở nhà!”
Cháu cười híp mí,Má đỏ bồ quân:- “Thôi, chào đồng chí!”Cháu đi xa dần…
Cháu đi đường cháuChú lên đường raĐến nay tháng sáuChợt nghe tin nhà.
Ra thếLượm ơi!
Một hôm nào đóNhư bao hôm nàoChú đồng chí nhỏBỏ thư vào bao
Vụt qua mặt trậnĐạn bay vèo vèoThư đề “Thượng khẩn”Sợ chi hiểm nghèo?
Đường quê vắng vẻLúa trổ đòng đòngCa-lô chú béNhấp nhô trên đồng…
Bỗng loè chớp đỏThôi rồi, Lượm ơi!Chú đồng chí nhỏMột dòng máu tươi!
Cháu nằm trên lúaTay nắm chặt bôngLúa thơm mùi sữaHồn bay giữa đồng…
Lượm ơi, còn không?
Chú bé loắt choắtCái xắc xinh xinhCái chân thoăn thoắtCái đầu nghênh nghênh
Ca-lô đội lệchMồm huýt sáo vangNhư con chim chíchNhảy trên đường vàng…
“Lượm” là bài thơ nổi tiếng của Tố Hữu viết trong thời kháng chiến chống Pháp, kể về chú bé liên lạc hồn nhiên, dũng cảm - hình tượng đẹp của thiếu nhi Việt Nam. Với giọng thơ trong sáng, nhịp điệu hồn nhiên, bài thơ khắc họa hình ảnh Lượm “loắt choắt, xinh xinh” vừa đáng yêu vừa anh dũng, ngã xuống khi làm nhiệm vụ, để lại niềm xúc động và tự hào sâu sắc về thế hệ trẻ Việt Nam trong chiến đấu.
Mưa rơi (1948)
Mưa rơi đầm lá cỏMái tóc em ướt rồi,Đôi má em bừng đỏMuốn hôn quá… mà thôiSợ em mình xấu hổCầm hai bàn tay nhỏXa nhau, chẳng muốn rời.
Em đi, đường đất mưa rơiBùn non son quánh chân đồi Phù NinhEm đi anh nhớ dáng hìnhCái khăn mỏ quạ, cái mình áo nâuChiều nay heo hút rừng sâuMưa nguồn suối lũ biết đâu mà tìm?Ước gì anh hoá thành chimBay theo em, hót cho tim đỡ buồn!
“Mưa rơi” là bài thơ trữ tình, thể hiện vẻ đẹp hồn nhiên, trong sáng của tình yêu giữa những năm kháng chiến gian khổ. Giữa khung cảnh mưa rừng Phù Ninh, nhà thơ khắc họa tình cảm tha thiết, e ấp mà chân thành của người chiến sĩ dành cho cô gái nông thôn. Giọng thơ nhẹ nhàng, tinh tế, giàu cảm xúc, thể hiện một Tố Hữu rất đỗi đời thường và đầy nhân hậu.
Tiếng chổi tre (Tập thơ Gió lộng - 6/1960)
Những đêm hèKhi ve veĐã ngủTôi lắng ngheTrên đường Trần PhúTiếng chổi treXao xácHàng meTiếng chổi treĐêm hèQuét rác…
Những đêm đôngKhi cơn giôngVừa tắtTôi đứng trôngTrên đường lặng ngắtChị lao côngNhư sắtNhư đồngChị lao côngĐêm đôngQuét rác…
Sáng mai raGánh hàng hoaXuống chợHoa Ngọc HàTrên đường rực nởHương bay xaThơm ngátĐường taNhớ nghe hoaNgười quét rácĐêm qua.
Nhớ em ngheTiếng chổi treChị quétNhững đêm hèĐêm đông gió rétTiếng chổi treSớm tốiĐi vềGiữ sạch lềĐẹp lốiEm nghe!
Bài thơ ngợi ca những người công nhân vệ sinh - những “chiến sĩ vô danh” lặng lẽ làm đẹp cho đời. Qua âm thanh quen thuộc của tiếng chổi trong đêm, nhà thơ gửi gắm tình cảm trân trọng, biết ơn đối với lao động bình dị. Với giọng điệu nhẹ nhàng, tha thiết, tác phẩm thể hiện cái nhìn nhân văn và tình yêu sâu sắc của Tố Hữu dành cho con người lao động.
Bác ơi (Tập thơ Ra trận - 1972)
Suốt mấy hôm rày đau tiễn đưaĐời tuôn nước mắt, trời tuôn mưa…Chiều nay con chạy về thǎm BácƯớt lạnh vườn cau, mấy gốc dừa!
Con lại lần theo lối sỏi quenĐến bên thang gác, đứng nhìn lênChuông ơi chuông nhỏ còn reo nữa?Phòng lặng, rèm buông, tắt ánh đèn!
Bác đã đi rồi sao, Bác ơi!Mùa thu đang đẹp, nắng xanh trờiMiền Nam đang thắng, mơ ngày hộiRước Bác vào thǎm, thấy Bác cười!
Trái bưởi kia vàng ngọt với aiThơm cho ai nữa, hỡi hoa nhài!Còn đâu bóng Bác đi hôm sớmQuanh mặt hồ xanh mây trắng bay…
Ôi, phải chi lòng được thảnh thơiNǎm canh bớt nặng nỗi thương đờiBác ơi, tim Bác mênh mông thếÔm cả non sông, mọi kiếp người.
Bác chẳng buồn đâu, Bác chỉ đauNỗi đau dân nước, nỗi nǎm châuChỉ lo muôn mối như lòng mẹCho hôm nay và cho mai sau…
Bác sống như trời đất của taYêu từng ngọn lúa, mỗi nhành hoaTự do cho mỗi đời nô lệSữa để em thơ, lụa tặng già
Bác nhớ miền Nam, nỗi nhớ nhàMiền Nam mong Bác, nỗi mong chaBác nghe từng bước trên tiền tuyếnLắng mỗi tin mừng tiếng súng xa.
Bác vui như ánh buổi bình minhVui mỗi mầm non, trái chín cànhVui tiếng ca chung hòa bốn biểnNâng niu tất cả chỉ quên mình.
Bác để tình thương cho chúng conMột đời thanh bạch, chẳng vàng sonMong manh áo vải hồn muôn trượngHơn tượng đồng phơi những lối mòn.
Ôi Bác Hồ ơi, những xế chiềuNghìn thu nhớ Bác biết bao nhiêu?Ra đi, Bác dặn: “Còn non nước…”Nghĩa nặng, lòng không dám khóc nhiều
Bác đã lên đường theo tổ tiênMác - Lênin, thế giới Người hiềnÁnh hào quang đỏ thêm sông núiDắt chúng con cùng nhau tiến lên!
Nhớ đôi dép cũ nặng công ơnYêu Bác, lòng ta trong sáng hơnXin nguyện cùng Người vươn tới mãiVững như muôn ngọn dải Trường Sơn.
Bài thơ được sáng tác ngay sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời. Bằng giọng thơ tha thiết, xúc động, tác giả bày tỏ niềm tiếc thương vô hạn và lòng biết ơn sâu sắc với Bác - vị lãnh tụ vĩ đại, người cha già của dân tộc. Qua những vần thơ giản dị mà sâu lắng, hình tượng Bác hiện lên vừa cao cả, vĩ đại, vừa gần gũi, thân thương, sống mãi trong trái tim mỗi người Việt Nam.
Tiếng ru (Tập thơ Gió lộng - 1961)
Con ong làm mật, yêu hoaCon cá bơi, yêu nước; con chim ca, yêu trời.Con người muốn sống, con ơiPhải yêu đồng chí, yêu người anh em.
Một ngôi sao chẳng sáng đêmMột thân lúa chín, chẳng nên mùa vàng.Một người - đâu phải nhân gian?Sống chăng, một đốm lửa tàn mà thôi!
Núi cao bởi có đất bồiNúi chê đất thấp núi ngồi ở đâu?Muôn dòng sông đổ biển sâuBiển chê sông nhỏ, biển đâu nước còn?
Tre già yêu lấy măng nonChắt chiu như mẹ yêu con tháng ngày.Mai sau con lớn hơn thàyCác con ôm cả hai tay đất tròn.
Bài thơ mang âm điệu nhẹ nhàng, tha thiết như lời mẹ ru con nhưng chất chứa triết lý sống sâu sắc. Qua những hình ảnh gần gũi trong thiên nhiên và đời thường, nhà thơ gửi gắm thông điệp nhân văn: con người phải biết yêu thương, đoàn kết, sống vì nhau như đồng chí, anh em - bởi chỉ có tình yêu và sự gắn bó mới làm nên sức mạnh, tạo dựng cuộc đời tốt đẹp.
Thơ Tố Hữu là tiếng hát của con người sống vì lý tưởng, vì Tổ quốc và vì tình yêu thương giữa người với người. Dù thời gian trôi qua, những vần thơ ấy vẫn tỏa sáng, tiếp thêm niềm tin, lòng tự hào và tình yêu quê hương cho bao thế hệ Việt Nam hôm nay và mai sau.
Có thể nói, các bài thơ để đời của Tố Hữu không chỉ là dấu ấn của một cá nhân thi sĩ, mà còn là một phần ký ức tinh thần của dân tộc qua những năm tháng đầy biến động. Giọng thơ hòa quyện giữa lý tưởng và tình đời ấy đến nay vẫn còn vang vọng, vừa như chứng nhân lịch sử, vừa như lời nhắc nhở về một thời đã qua.
Đọc lại Tố Hữu hôm nay, ta không chỉ tìm kiếm vẻ đẹp của ngôn từ, mà còn chạm vào rung động sâu xa của một trái tim dành trọn cho nhân dân, cho đất nước - một tiếng thơ khó có thể phai mờ theo năm tháng. Nếu bạn muốn đọc trọn vẹn các tác phẩm của Tố Hữu dưới dạng ebook để tiện lưu, đánh dấu và đọc mọi lúc, có thể tìm trên Waka - nơi đã số hóa nhiều tác phẩm thơ Việt Nam kinh điển để bạn thưởng thức trọn vẹn hơn.
