Cảm nhận bài thơ Viếng lăng Bác

Äá» bà i: Cảm nhận vá» bà i thÆ¡ “Viếng lăng Bác†của nhà thÆ¡ Viá»…n PhÆ°Æ¡ng.

Bà i là m

“Bác Hồâ€- tiếng gá»i sao mà thân thÆ°Æ¡ng đến thế! NgÆ°á»i là má»™t nguồn cảm hứng bất tận trong thÆ¡ ca Việt Nam, thÆ¡ vá» NgÆ°á»i rất nhiá»u nhÆ°ng má»—i bà i thÆ¡ lại dẫn ta đến những vùng đất khác nhau. Thật vậy, nếu “Sáng tháng năm†của Tố Hữu là tình cảm tha thiết, sôi nổi của nhà thÆ¡ vá»›i Bác khi ở chiến khu, hay “Äêm nay Bác không ngủ†của nhà thÆ¡ Minh Huệ là niá»m xúc Ä‘á»™ng của ông trÆ°á»›c tình thÆ°Æ¡ng bao la của nguồn sáng dân tá»™c vá»›i má»i ngÆ°á»i,… Trong khi đó†Viếng lăng Bác†của Viá»…n PhÆ°Æ¡ng lại là bà i ca chân thà nh, cảm Ä‘á»™ng của nhà thÆ¡ đối vá»›i NgÆ°á»i, và có lẽ đây chính là má»™t trong những bà i thÆ¡ hay nhất viết vá» NgÆ°á»i!

Viá»…n PhÆ°Æ¡ng là má»™t trong những cây bút có mặt sá»›m nhất của lá»±c lượng giải phóng miá»n Nam trong thá»i kì kháng chiến chống MÄ© cứu nÆ°á»›c của dân tá»™c. Bà i thơ†Viếng lăng Bác†được in trong tập†NhÆ° mây mùa xuânâ€( 1978), bà i thÆ¡ ra Ä‘á»i khi cuá»™c kháng chiến chống MÄ© thắng lợi, đất nÆ°á»›c được thống nhất và lăng Chủ tịch cÅ©ng vừa được khánh thà nh năm 1976.

Bà i thÆ¡ mở đầu thật tá»± nhiên, nhÆ° má»™t lá»i kể chuyện mà chứa chan trong đó là biết bao xúc cảm của nhà thÆ¡:“Con ở miá»n Nam ra thăm lăng Bácâ€Giá»ng Ä‘iệu câu thÆ¡ thật nhẹ nhà ng, thiết tha mà sâu lắng, vá»›i việc sá»­ dụng cách xÆ°ng hô thân thiết “conâ€- “Bác†nghe thật thân thiết, gắn bó nhÆ° ngÆ°á»i má»™t nhà - nÆ¡i mà há» cùng nhau vượt qua khó khăn, thá»­ thách, cùng nhau trao nhau những yêu thÆ°Æ¡ng đầm ấm, cÅ©ng nhÆ° có nhà thÆ¡ từng viết:

“NgÆ°á»i là cha, là bác, là anh

Quả tim lá»›n lá»c trăm dòng máu nhá»â€

Bác đã mất… NhÆ°ng không, trong lòng Viá»…n PhÆ°Æ¡ng cÅ©ng nhÆ° hà ng triệu ngÆ°á»i con đất Việt khác, Bác mãi sống trong lòng chúng ta! Tác giả đã dùng từ “thămâ€, má»™t cách nói giảm nói tránh đầy tinh tế nhÆ° muốn nhấn mạnh rằng Bác vẫn còn sống và đây chỉ là má»™t chiến thăm từ miá»n Nam. Chuyến thăm từ miá»n đất Ä‘au thÆ°Æ¡ng, quật cÆ°á»ng trong bao năm gian khó kháng chiến chống MÄ©, nÆ¡i mà Bác đã gá»­i gắm biết bao yêu thÆ°Æ¡ng, niá»m tin và hi vá»ng cÅ©ng là nói gá»­i gắm yêu thÆ°Æ¡ng của hà ng vạn ngÆ°á»i dân nÆ¡i đây đến Bác “Bác nhá»› miá»n Nam ná»—i nhá»› nhà / Miá»n Nam mong Bác ná»—i mong chaâ€.

“Äã thấy trong sÆ°Æ¡ng hà ng tre bát ngáÔi! Hà ng tre xanh xanh Việt NamBão táp mÆ°a sa đứng thẳng hà ngâ€

Chẳng phải tá»± nhiên mà Viá»…n PhÆ°Æ¡ng nhắc tá»›i những hà ng tre, ta Ä‘á»u biết rằng tre là loà i cây dẻo dai, bất chấp má»i khó khăn của thiên nhiên mà chúng vẫn kiên cÆ°á»ng chính vì vậy nó đã thà nh biểu tượng cao đẹp nhất của ngÆ°á»i dân Việt Nam ta. Hình ảnh tre đã có trong “Cây tre Việt Nam†của Nguyá»…n Duy hay “Tre Việt Nam†của Thép Má»›i Ä‘á»u mạnh mẽ nhÆ° vậy và tre của Viá»…n PhÆ°Æ¡ng cÅ©ng không ngoại lệ:†Bão táp mÆ°a sa đứng thẳng hà ngâ€. Thán từ “Ôi!†nhÆ° để bá»™c lá»™ cảm xúc, má»™t cảm xúc mãnh liệt, tha thiết khi nhìn thấy lại hà ng tre bất khuất muôn thuở trong kháng chiến ngà y nà o của dân tá»™c khi mà “Tre giữ là ng, giữ nÆ°á»›c, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín”. Tre của Viá»…n PhÆ°Æ¡ng còn ẩn dụ cho những ngÆ°á»i lính canh tận tuỵ canh giữ chốn thiêng liêng, bảo vệ giấc ngủ của NgÆ°á»i.

Khổ thÆ¡ tiếp theo chính là cảm xúc của Viá»…n PhÆ°Æ¡ng khi hoà và o dòng ngÆ°á»i thăm lăng Bác.

“Ngà y ngà y mặt trá»i Ä‘i qua trên lăngThấy má»™t mặt trá»i trong lăng rất Ä‘á»â€

Mặt trá»i chính là nguồn sáng bất tận của vÅ© trụ, nó không thể thiếu trên trái đất nà y được. Bác cÅ©ng vậy, Bác cÅ©ng không thể thiếu trong con Ä‘Æ°á»ng cứu nÆ°á»›c trÆ°á»ng kì của dân tá»™c. Nếu ánh sáng của mặt trá»i soi sáng Ä‘Æ°á»ng Ä‘i, giúp sinh vật phát triển, lá»›n lên còn mặt trá»i trong lăng kia đã soi sáng cho cách mạng Việt Nam, soi sáng cho tâm can lòng ngÆ°á»i, chính mặt trá»i ấy đã cứu biết bao sinh mệnh trÆ°á»›c chiến tranh Ä‘au thÆ°Æ¡ng, và ánh dÆ°Æ¡ng ấy dẫn ta đến niá»m vui, hạnh phúc… Bác được Viá»…n PhÆ°Æ¡ng ngợi ca nhÆ° mặt trá»i- thứ ánh sáng bật diệt của thế gian, phải chăng nhà thÆ¡ Ä‘ang gá»­i gắm má»™t niá»m tin vá» sá»± trÆ°á»ng tồn mãi mãi của NgÆ°á»i đối vá»›i đất nÆ°á»›c. Vá»›i nghệ thuật nhân hoá†Thấy má»™t mặt trá»i trong lăng rất Ä‘á»â€ đó nhÆ° má»™t đòn bẩy ngợi ca Bác, ngay cả mặt trá»i vÄ© đại của vụ trụ cÅ©ng phải ngÆ°á»›c nhìn sá»± sáng bừng vÄ© đại trong lăng kia. Mặt trá»i “rất Ä‘á»â€ đã gợi cho ta đến trái tim nhiệt huyết của Bác, má»™t trái tim nhiệt huyết vá»›i cách mạng, vá»›i nhân dân, vá»›i đất nÆ°á»›c,…

“Ngà y ngà y dòng ngÆ°á»i Ä‘i trong thÆ°Æ¡ng nhá»›Kết trà ng hoa dâng bảy mÆ°Æ¡i chín mùa xuân.â€

“Ngà y ngà y†được lặp lại hai lần nhÆ° thể hiện sá»± nối tiếp thá»i gian, tạo má»™t nhịp Ä‘iệu chẫm rãi và rất lắng sâu của dòng ngÆ°á»i Ä‘i thăm lăng Bác. Và rồi Viá»…n phÆ°Æ¡ng đã khéo léo sá»­ dụng nghệ thuật ẩn dụ chuyển đổi cảm giác, dÆ°á»ng nhÆ° những con ngÆ°á»i ấy Ä‘i “trong thÆ°Æ¡ng nhá»›” và đó là niá»m thÆ°Æ¡ng nhá»› khôn nguôi đối vá»›i NgÆ°á»i, để rồi há» “kết trà ng hoa” gá»­i tặng đến Bác, đó là những trà ng hoà đẹp nhất, thÆ¡m nhất, lung linh nhất để tá» lòng biết Æ¡n.

“Kết trà ng hoa dâng bảy mÆ°Æ¡i chín mùa xuânâ€

Ở đây “bảy mÆ°Æ¡i chín mùa xuân†không những chỉ tuổi của Bác mà tác giả còn nhấn mạnh má»™t Ä‘iá»u rằng trong bảy mÆ°Æ¡i chín mùa xuân ấy Bác đã không ngừng cống hiến hết mình để mang tá»›i biết bao mùa xuân ấm êm hạnh phúc cho muôn dân và giỠđây dòng ngÆ°á»i kia muốn tá» lòng biết Æ¡n tá»›i Bác bằng những bông hoa tÆ°Æ¡i thắm nhất.

Äến khổ thÆ¡ tiếp, cảm xúc của nhà thÆ¡ thật mãnh liệt biết bao khi thấy NgÆ°á»i, nhìn thấy bị cha già kính yêu của dân tá»™c:

“Bác nằm trong giấc ngủ bình yênGiữa má»™t vầng trăng sáng dịu hiá»nâ€

Tác giả lại má»™t lần nữa sá»­ dụng nghệ thuật nói giảm nói tránh, chẳng là Bác chỉ mệt quá chỉ ngủ chút thôi? Cả cuá»™c Ä‘á»i Bác có lẽ chẳng có nổi má»™t giấc ngủ yên bá»i vì Bác lo cho nÆ°á»›c nhà , cho Tổ quốc và Bác†chỉ viết quên mình cho tất cảâ€. Câu thÆ¡ nhÆ° khẳng định lại Bác mãi sống trong lòng nhân dân Việt Nam, cÅ©ng nhÆ° Tố Hữu đã từng viết:

“Suốt cuá»™c Ä‘á»i Bác có ngủ yên đâuNay Bác ngủ chúng con canh giấc ngủâ€

Chúng ta Ä‘á»u biết rằng, trong thÆ¡ của Bác trăng đã thà nh tri kỉ và cÅ©ng đã từng có ngÆ°á»i nói rằng:†thÆ¡ của Bác đầy trăngâ€. Từ chiến khu Việt Bắc†Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa†rồi đến lúc bà n việc quân†Khuya vá» bát ngát trăng ngân đầy thuyá»n†hay là cả khi trong tù†NgÆ°á»i ngắm trăng soi ngoà i cá»­a sổ / Trăng nhòm khe cá»­a ngắm nhà thÆ¡â€. Và giỠđây khi đã nhắm mắt, trăng vẫn luôn theo Bác, vẫn luôn là ngÆ°á»i bạn tri kỉ của NgÆ°á»i.

“Vẫn biết trá»i xanh là mãi mãiMà sao nghe nhói ở trong timâ€

Viá»…n phÆ°Æ¡ng lại má»™t lần nữa cho ta thấy cách sá»­ dụng ngôn từ khéo léo của mình qua cách nói†Vẫn biết- Mà sao†khiến ngÆ°á»i Ä‘á»c Ä‘au nhói vô cùng khi mà không thể phủ nhận má»™t quy luật của tạo hoá đó là có sinh có tá»­. “Trá»i xanhâ€- biểu tượng vÄ©nh hằng của thiên nhiên, vÅ© trụ và đó cÅ©ng là ẩn dụ cho Bác. NgÆ°á»i vẫn còn sống vá»›i non sông, dân tá»™c, còn mãi trong tim má»—i ngÆ°á»i dân Việt Nam cÅ©ng nhÆ° nhà thÆ¡ Tố Hữu đã từng viết:

“Bác còn đó lá»›n mênh môngTrá»i xanh biển rá»™ng ruá»™ng đồng nÆ°á»›c nonâ€

Dù lí trí vẫn tin là thế nhÆ°ng hà ng triệu con đất Việt vẫn không nguôi Ä‘au xót, tiếc thÆ°Æ¡ng trÆ°á»›c sá»± ra Ä‘i của NgÆ°á»i. Ná»—i Ä‘au mà quặn thắt, tê tái tận đáy sâu tâm hồn nhÆ° hà ng nghìn mÅ©i kim đâm và o trái tim thổn thức của nhân dân ta, và rồi chính sá»± ra Ä‘i của Bác cÅ©ng khiến thiên nhiên nhá» lệ tiếc thÆ°Æ¡ng:

“Suốt mấy hôm rà y Ä‘au tiá»…n Ä‘Æ°aÄá»i tuôn nÆ°á»›c mắt trá»i tuôn mÆ°a”

Äến bên Bác để khóc, ngÆ°á»i con miá»n Nam đã vô cùng xót Ä‘au, thÆ°Æ¡ng tiếc cứ trà o dâng rồi vỡ oà trong lá»i nguyện Æ°á»›c của nhà thÆ¡ trÆ°á»›c lúc ra vá»:

“Mai vá» miá»n Nam, thÆ°Æ¡ng trà o nÆ°á»›c mắtMuốn là m con chim hót quanh lăng BácMuốn là m Ä‘oá hoa toả hÆ°Æ¡ng đâu đâyMuốn là m cây tre trung hiếu chốn nà y…”

Bao tình yêu thÆ°Æ¡ng , ná»—i nhá»› giá» lại cà ng Ä‘au hÆ¡n bởi ông sắp phải xa Bác, xa ngÆ°á»i cha kính yếu…. Và rồi trong dây phút nghẹn ngà o ấy, tác giả có những Æ°á»›c nguyện hoá thân rất Ä‘á»—i bình dị và khiêm nhÆ°á»ng. Ông chỉ muốn hoá thân thà nh con chim nhá» bé để hót những âm thanh thật trong trẻo cho NgÆ°á»i nghe má»—i ngà y và ông cÅ©ng chỉ muốn hoá thà nh Ä‘oá hoa, gá»­i những hÆ°Æ¡ng thÆ¡m bát ngát quanh lăng. Và má»™t lần nữa hà ng tre lại xuất hiện ở cuối bà i thÆ¡ tạo kết cấu đầu cuối tÆ°Æ¡ng ứng trá»n vẹn. Nếu nhÆ° đầu bà i cây tre xuất hiện vá»›i hình tượng, phẩm chất rất Việt Nam của nó†Bão táp mÆ°a sa đứng thẳng hà ng†thì ở đây hà ng tre lại được nhà thÆ¡ nhấn mạnh phẩm chấtâ€trung hiếuâ€. Äó nhÆ° má»™t Ä‘iá»u khắc cốt ghi tâm những gì Bác đã nói†Trung vá»›i nÆ°á»›c, hiếu vá»›i dânâ€. Cả khổ thÆ¡ Viá»…n PhÆ°Æ¡ng đã dùng nghệ thuật ẩn chủ ngữ, đó chính là để khẳng định má»™t Ä‘iá»u rằng Æ°á»›c nguyện trên không chỉ của riêng ông mà còn biết bao ngÆ°á»i con Việt Nam khác nữa. Há» luôn thá»±c hiện những lá»i Bác dạy: quyết tâm theo lí tưởng, Ä‘i theo sá»± nghiệp cách mạng đúng đắn của NgÆ°á»i.

Bà i thÆ¡ có giá»ng Ä‘iệu trầm lắng, trang trá»ng, tha thiết vá»›i nhiá»u hình ảnh ẩn dụ đẹp và gợi cảm, ngôn ngữ bình dị mà cô đúc. Bà i thÆ¡ nhÆ° chạm đến trái tim ngÆ°á»i Ä‘á»c, để lại trong há» niá»m xúc Ä‘á»™ng sâu xa trong má»™t ná»—i buồn man mác: ôm cả non sông má»™t kiếp ngÆ°á»i, Bác đã Ä‘i rồi sao Bác Æ¡i!

Bà i viết của Lê Äức - Cá»™ng tác viên Thích Văn Há»c

Xem thêm:

• Lá»›p văn cô Ngá»c Anh trá»±c tiếp giảng dạy tại Hà Ná»™i: Tìm hiểu thêm
• Tham khảo sách Chuyên Ä‘á» Lí luận văn há»c phiên bản 2025: Tủ sách Thích Văn há»c
• Tham khảo bá»™ tà i liệu Ä‘á»™c quyá»n của Thích Văn há»c siêu hot: Tà i liệu
• Äón xem các bà i viết má»›i nhất trên fanpage FB: Thích Văn Há»c