BÊN KIA SÔNG ĐUỐNG
Hoàng Cầm
Em ơi! Buồn làm chiAnh đưa em về sông ĐuốngNgày xưa cát trắng phẳng lìSông Đuống trôi điMột dòng lấp loángNằm nghiêng nghiêng trong kháng chiến trường kỳ
Xanh xanh bãi mía bờ dâuNgô khoai biêng biếcĐứng bên này sông sao nhớ tiếcSao xót xa như rụng bàn tay
Bên kia sông ĐuốngQuê hương ta lúa nếp thơm nồngTranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trongMàu dân tộc sáng bừng trên giấy điệpQuê hương ta từ ngày khủng khiếpGiặc kéo lên ngùn ngụt lửa hung tàn
Ruộng ta khôNhà ta cháyChó ngộ một đànLưỡi dài lê sắc máu
Kiệt cùng ngõ thẳm bờ hoangMẹ con đàn lợn âm dươngChia lìa đôi ngảĐám cưới chuột tưng bừng rộn rãBây giờ tan tác về đâu ?
Ai về bên kia sông ĐuốngCho ta gửi tấm the đenMấy trăm năm thấp thoáng mộng bình yênNhững hội hè đình đámTrên núi Thiên ThaiTrong chùa Bút ThápGiữa huyện Lang TàiGửi về may áo cho aiChuông chùa văng vẳng nay người ở đâuNhững nàng môi cắn chỉ quết trầuNhững cụ già phơ phơ tóc trắngNhững em sột soạt quần nâuBây giờ đi đâu? Về đâu?
(Nhà thơ Hoàng Cầm bên dòng sông Đuống thơ mộng)
Ai về bên kia sông ĐuốngCó nhớ từng khuôn mặt búp senNhững cô hàng xén răng đenCười như mùa thu tỏa nắngChợ Hồ, chợ Sủi người đua chenBãi Trầm Chỉ người giăng tơ nghẽn lốiNhững nàng dệt sợiĐi bán lụa mầuNhững người thợ nhuộmĐồng Tỉnh, Huê CầuBây giờ đi đâu? Về đâu?
Bên kia sông ĐuốngMẹ già nua còm cõi gánh hàng rongDăm miếng cau khôMấy lọ phẩm hồngVài thếp giấy dầm hoen sương sớmChợt lũ quỷ mắt xanh trừng trợnKhua giầy đinh đạp gẫy quán gầy teoXì xồ cướp bócTan phiên chợ nghèoLá đa lác đác trước lềuVài ba vết máu loang chiều mùa đông
Chưa bán được một đồngMẹ già lại quẩy gánh hàng rongBước cao thấp trên bờ tre hun hútCó con cò trắng bay vùn vụtLướt ngang dòng sông Đuống về đâu?Mẹ ta lòng đói dạ sầuĐường trơn mưa lạnh mái đầu bạc phơ
Bên kia sông ĐuốngTa có đàn con thơNgày tranh nhau một bát cháo ngôĐêm líu díu chui gầm giường tránh đạnLấy mẹt quây trònTưởng làm tổ ấmTrong giấc thơ ngây tiếng súng dồn tựa sấmÚ ớ cơn mêThon thót giật mìnhBóng giặc dày vò những nét môi xinh
Đã có đất này chép tộiChúng ta không biết nguôi hờn
Đêm buông xuống dòng sông ĐuốngCon là ai ? -Con ở đâu về ?
Hé một cánh liếpCon vào đây bốn phía tường cheLửa đèn leo lét soi tình mẹKhuôn mặt bừng lên như dựng giăngNgậm ngùi tóc trắng đang thầm kểNhững chuyện muôn đời không nói năngĐêm đi sâu quá lòng sông ĐuốngBộ đội bên sông đã trở vềCon bắt đầu xuất kíchTrại giặc bắt đầu run trong sươngDao loé giữa chợGậy lùa cuối thônLúa chín vàng hoe giặc mất hồnĂn không ngonNgủ không yênĐứng không vữngChúng mày phát điênQuay cuồng như xéo trên đống lửaMà cánh đồng ta còn chan chứaBao nhiêu nắng đẹp mùa xuânGió đưa tiếng hát về gầnThợ cấy đánh giặc dân quân cày bừaTiếng bà ru cháu xế trưaChang chang nắng hạ võng đưa rầu rầu“À ơi… cha con chết trận từ lâuCon càng khôn lớn càng sâu mối thù”Tiếng em cắt cỏ hôm xưaHiu hiu gió rét mịt mù mưa bay“Thân ta hoen ố vì màyHờn ta cùng với đất này dài lâu…”
Em ơi! Đừng hát nữa! Lòng anh đauMẹ ơi! Đừng khóc nữa! Dạ con sầuCánh đồng im phăng phắcĐể con đi giết giặcLấy máu nó rửa thù nàyLấy súng nó cầm chắc tayMỗi đêm một lần mở hộiTrong lòng con chim múa hoa cườiVì nắng sắp lên rồiChân trời đã tỏSông Đuống cuồn cuộn trôiĐể nó cuốn phăng ra bểBao nhiêu đồn giặc tơi bờiBao nhiêu nước mắtBao nhiêu mồ hôiBao nhiêu bóng tốiBao nhiêu nỗi đời
Bao giờ về bên kia sông ĐuốngAnh lại tìm emEm mặc yếm thắmEm thắt lụa hồngEm đi trảy hội non sôngCười mê ánh sáng muôn lòng xuân xanh.
(Việt Bắc, tháng 4-1948)
