Đồng Phú ngày nay là một trong bốn xã của cù lao Minh, thuộc huyện Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long. Cái xứ cù lao này đã nhiều thay đổi, làng xóm trù phú với những vườn cây ăn trái bạt ngàn. Thế nhưng, đường sá vẫn còn khó khăn nhiều lắm. Những con đường chỉ rộng chừng 1m, uốn lượn ngoằn ngoèo xuyên qua vườn quả của người dân. Thỉnh thoảng lại phải chạy trên những đoạn đường đất đá lô nhô, nhỏ như lối mòn. Qua phà An Bình, phải mất gần cả giờ đi xe máy chúng tôi mới tới được “Ân sư từ”.
Ân Sư Từ hay còn gọi là miếu ơn thầy bởi đây chính là nơi tôn thờ các vị thầy giáo quá vãng đã dạy học ở vùng đất Bà Cò, cù lao từ những năm 1919. Tích xưa kể rằng:
Trường Elementaire Ecole Ninh Thuận thưở xưa được xây cất ngay vàm kênh Bà Cò nên người địa phương quen gọi là trường Bà Cò. Trường có ba lớp: đồng ấu, dự bị và cơ bản, tương đương lớp 1,2,3 hiện nay. Cái địa danh Ninh Thuận là do Pháp dồn hai thôn Phú Thuận và Hòa Ninh thành một để dễ kiểm soát. Ninh Thuận xưa đầy cách trở, cầu tre lắt lẻo. Nhà này sang nhà kia phải bơi xuồng. Cặp bờ kênh rạch có nhiều cây gừa, cây sộp tàn lớn sà ngang con rạch. Người dân lợi dụng các nhánh cây “sà ngang” ấy để làm cầu qua kênh rạch, mỗi lần đi chuyền như khỉ. Ông Nguyễn Hồng Tâm cho biết, ngày xưa nơi đây là sông Đại Tuần, gối đầu lên sông Cổ Chiên, rộng lớn như biển cả. Gặp mùa gió Nam, gió chướng, là không qua sông được, nếu đi là phải đánh đổi bằng cả mạng sống. Bởi vậy, người bờ bắc sông Tiền có câu hát ví von: “Có con đừng gả cù lao/ Gặp khi sóng gió làm sao nó về”.
Trong cái khó khăn, cách trở ấy vẫn có những thầy cô giáo mang đầy nhiệt huyết đến vùng đất này khai chữ, mở mang dân trí cho xứ cù lao Minh. Họ đều là những người được đào tạo sư phạm chính quy ở Sài Gòn. Thầy giáo đầu tiên đến trường là ông Giáo Chánh ở Tân An; ông Giáo Khảm ở Giồng Ké, Vũng liêm, Vĩnh Long… Thầy Phan Văn Cam về trường năm 1926, rồi thầy Lê Văn Tình, Trần Văn Có, Vương Kim Liêng, Trần Gi Minh (1943-1944) là những nhà giáo yêu nước tham gia kháng chiến. Thầy Phan Văn Nhạc về trường lúc nổ ra cách mạng Tháng Tám, thầy Trương Ngọc Hữu là thủ lĩnh Thanh niên Tiền Phong….
Vào năm 2000, Ông Nguyễn Hồng Tâm, sinh năm 1946, quê quán ở làng Hòa Ninh cũ, tổng Bình Lương nay là ấp Phú Thuận 1, xã Đồng Phú, huyện Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long đã dùng những đồng lương hưu ít ỏi để xây dựng ngôi miếu. Biết việc làm cao quý của ông, nhiều thế hệ học trò cũ, đồng hương, giáo chức và mạnh thường quân đã ủng hộ hơn 30 triệu đồng để xây dựng. “Thế nhưng, lúc này tôi lại có thêm nỗi lo khác. Vì lập miếu dễ nảy sinh mê tín dị đoan. Một lần gặp nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Trương Ngọc Tường (Tiền Giang) tôi mời về nhờ giúp đỡ. Ông Trương Ngọc Tường đã cho tôi ba chữ “Ân sư từ” thay cho miếu mạo. Rồi ông này còn tặng mấy mấy câu đối và cách bày trí, thể hiện nơi thờ tự”, ông Tâm bộc bạch.
Ngôi miếu có lối kiến trúc đơn giản nhưng cũng khá độc đáo và lạ mắt. Ba cửa mở ba hướng ra sông, kênh rạch. Trên nóc miếu có tạc hình quyển sách và cây bút. Ngay cửa chính là dòng chữ đề “Ân sư từ”. Hai bên cửa chính là hai câu đối do nhà nghiên cứu Trương Ngọc Tường đề bút: “Thầy cô cũ qua rồi, lời dặn dò vẫn còn văng vẳng/ Nền trường xưa còn đó, tuổi ngây thơ sống dậy ngậm ngùi”. Bên trong ngôi miếu, ngay giữ chính điện là bức bình phong đề bốn chữ “Tôn sư trọng đạo”. Phía dưới là dòng “Cung thỉnh chư vị ân sư” cùng tên tuổi của 20 thầy cô giáo đã quá vãng. Hai bên bức bình phong còn có hai câu đối hay: “Đức hạnh sáng soi đèn Bắc đẩu? Hiền tài nối tiếp nước Tiền giang”. Ngoài ra, còn có chân dung của 18 thầy cô giáo (có hai người không tìm được di ảnh) được họa trên gốm đỏ đặt trên bệ thờ.
Qua nhiều năm, di tích Ân Sư từ đã có phần xuống cấp theo thời gian, nhằm giáo dục truyền thống “Tôn sư trọng đạo” cho thế hệ trẻ, tháng 3-2021, Huyện đoàn Long Hồ đã tổ chức dọn dẹp vệ sinh, làm cỏ xung quanh ngôi miếu để nơi thờ cúng các thầy giáo được trang nghiêm và sạch sẽ.
Bên cạnh đó, để Ân Sư Từ được khang trang, sáng đẹp hơn. Đoàn trường THPT Hòa Ninh đã thực hiện công trình thanh niên gắn 02 trụ đèn năng lượng mặt trời tại miếu. Tổng giá trị công trình gần 3.000.000 đồng và sự tham gia của hơn 30 đoàn viên, thanh niên và học sinh.
(Tin: Như Ngọc - Nguồn: Báo ND)
