Con xén tóc, hay còn gọi là sâu đục thân, là loài sâu nhỏ gây hại đối với cây sầu riêng bằng cách ăn mạch cây và đục thân cành, gây ra những tổn thương nghiêm trọng. Xén tóc bắt đầu tấn công từ phần thân cây hoặc cành non, khiến cho sự phát triển của cây bị suy yếu và ảnh hưởng đến khả năng mang trái của cây. Việc xử lý kịp thời và chính xác giúp giảm thiểu thiệt hại và bảo vệ sự phát triển của cây sầu riêng trong suốt quá trình canh tác.
- Tên thường gọi: xén tóc; bù xè; sâu đục thân,…
- Tên tiếng anh: Longhorn beetle
- Tên khoa học: Batocera rufomaculata
1. Đặc điểm của xén tóc (sâu đục thân) gây hại trên sầu riêng
Xén tóc thuộc họ Xén tóc (Cerambycidae) , bộ Cánh cứng (Coleoptera) được ghi nhận gây hại rất nhiều trên các cây ăn quả, cây công nghiệp, cây cảnh quan khác.
Ở sầu riêng thì loại côn trùng này gây hại vô cùng phổ biến với tỷ lệ các vườn bị hại có thể lên đến 74%. Sâu non gây hại trên vườn quanh năm nhưng nhiều nhất là vào tháng 5 đến tháng 8. Đặc điểm hình thái của xén tóc diễn ra như sau:
Trứng: Trứng của xén tóc có màu trắng kem, hình dạng như hạt gạo, chiều dài khoảng 6mm và chiều rộng là 2mm. Thời gian trứng của xén tóc kéo dài trung bình khoảng 10 ngày. Trứng thường được đẻ trên thân cây ở độ cao dao động từ 0,5 - 3m. Con cái sẽ rạch một đường trên vỏ thân rồi đẻ trứng vào đó.
Ấu trùng (sâu non): Sâu non có kích thước cơ thể dài khoảng 10mm, có màu vàng kem, hơi nhạt. Phần đầu có màu nâu đậm, trong khi phần gần đầu thì có màu nâu nhạt, không có chân. Kích thước của sâu non khi phát triển đầy đủ có thể dài đến 80 -100mm. Gần đầu của sâu có một chấm nâu và bên hông có 9 chấm.
Nhộng: Nhộng có kích thước 58 - 72mm, thuộc nhộng trần. Nhộng ban đầu có màu trắng sữa và chuyển dần sang màu trắng ngà và cuối cùng là màu nâu.
Xén tóc trường thành: Xén tóc trưởng thành có sừng (râu) dài màu nâu đồng hoặc màu rỉ sắt với chiều dài cơ thể từ 41 - 56mm. Râu (một số tài liệu gọi là ăng - ten) có màu đen, bề mặt thô và được chia ra thành nhiều đốt. Phần râu thường dài qua phần bụng. Ngực trước của xén tóc trưởng thành có hai đốm to như hình quả thận, hai đốm này có màu đỏ cam, đính kém 2 gai cứng và nhọn. Phần scutellum (khiên) nằm ở giữa phần đầu của hai cánh trước, scutellum có màu trắng ngà hoặc màu vàng sáng. Rìa của cánh trước có gai nhọn. Cánh của xén tóc có nhiều đốm đen nhỏ nằm nhô lên, tập trung nhiều ở gốc cánh, đan xen vào là các đốm màu đỏ cam.
2. Xén tóc gây hại cho vườn sầu riêng như thế nào?
Xén tóc cái rạch được trên vỏ thân của cây để đẻ trứng vào đó, nhất là ở các chạng ba. Khi trứng nở sâu non sẽ đục và chui ra từ vỏ thân. Nếu quan sát sẽ thấy có nhựa và mạt cưa nằm bên ngoài, bên trong các đường đục có phân của sâu.
Sâu non vừa đục vừa sử dụng gỗ làm nguồn thức ăn và nơi ẩn náo. Đường đục của sâu thường hướng về phía phần ngọn của cây theo các đường ngoằn ngoèo với chiều rộng gấp 2 - 3 lần chiều rộng của cơ thể sâu.
Đôi khi quá trình đục thân gặp khó khăn, sâu non sẽ di chuyển xuống dưới góc và đục dần lên trên.
Xén tóc này thường tấn công trên thân và các nhánh lớn khiến cho cây hoặc nhánh bị chết. Ở các cây sầu riêng thời điểm còn nhỏ nếu bị xén tóc tấn công sẽ sinh trưởng cục kỳ kém bởi các mạch dẫn bị tắc nghẽn, cành cây bị khô héo, lá rụng, trong thân và cành có nhiều lỗ rỗng khiến cây dễ bị gãy.
Theo khảo sát, trên một cây bị nhiễm bệnh nặng có thể tìm thấy trung bình từ 15 - 32 con sâu/cây với đa dạng các độ tuổi.
3. Biện pháp quản lý
Biện pháp canh tác:
Xén tóc rất khó quản lý, bởi chúng nằm sâu bên trong thân cây giúp tránh được nhiều tác nhân bất lợi đối với chúng. Để phòng ngừa xén tóc, bà con có thể thực hiện các biện pháp canh tác dưới đây:
- Thường xuyên thăm vườn để nhận biết sớm sự hiện diện của đối tượng hại này.
- Đối với các cành bị đục thì nên tiến hành cưa bỏ.
- Dùng dao khoét lỗ đục để kiểm tra xén tóc bên trong và tiêu diệt ngay nếu phát hiện.
- Hạn chế bóc vỏ để thúc đẩy sự ra trái của cây vì như vậ sẽ mở đường thuận lợi cho xén tóc tấn công cây trồng.
- Vào đầu mùa mưa tiến hành đặt bẫy đèn để bắt các con trưởng thành.
Biện pháp hóa học:
Sử dụng các loại thuốc hóa học xông hơi có các hoạt chất như Cypermethrin, Imidachlorid, Buprofenzin,…để tăng cao hiệu quả tiêu diệt xén tóc.
Biện pháp sinh học:
Sử dụng DISA để phun phòng ngừa sớm bù xòe và nhiều loại sâu hại khác trên vườn.
Với thành phần chính là vi khuẩn Bacillus thuringiensis (Bt)có khả năng kiểm soát sâu hại hiệu quả. Sản phẩm hoạt động với cơ chế như sau:
Sâu hại, côn trùng sau khi ăn phải thuốc thì tại hệ tiêu hóa của sâu, côn trùng, Bt sẽ tiết ra một loại tinh thể độc tố đâm xuyên biểu bì ruột của sâu, khiến cho quá trình ăn và tiêu hóa thức ăn của chúng bị gián đoạn. Sâu sẽ chết sau 2 - 3 ngày tiếp xúc.
Xem thông tin chi tiết về sản phẩm DISA