Để hiểu rõ ý nghĩa của từ này, chúng ta sẽ đi theo từng bước như sau nhé.
Bước 1: Tìm hiểu nghĩa đen (nghĩa tả thực) của từ “chông chênh”
Đầu tiên, các em hãy nhớ lại nghĩa thông thường của từ “chông chênh”. Khi ta nói một vật gì đó “chông chênh”, ta muốn nói nó ở một vị trí không vững chãi, không thăng bằng, rất dễ bị đổ, bị nghiêng.
Áp dụng vào câu thơ, từ “chông chênh” dùng để miêu tả chiếc bàn đá nơi Bác Hồ làm việc. Đây không phải là một chiếc bàn được làm cẩn thận, ngay ngắn. Nó có thể chỉ là một phiến đá tự nhiên, được kê lên một cách tạm bợ, nên nó không bằng phẳng, không vững chắc.
=> Như vậy, nghĩa tả thực của từ “chông chênh” là gợi tả sự tạm bợ, đơn sơ, thiếu thốn và đầy khó khăn về điều kiện vật chất, nơi làm việc của Bác tại hang Pác Bó.
Bước 2: Tìm hiểu nghĩa bóng (nghĩa hàm ẩn, biểu tượng) của từ “chông chênh”
Trong thơ ca, các nhà thơ lớn thường dùng một từ với nhiều lớp nghĩa. Từ “chông chênh” ở đây không chỉ dừng lại ở nghĩa tả thực.
Các em hãy đặt chiếc bàn đá “chông chênh” ấy trong hoàn cảnh lịch sử lúc bấy giờ (năm 1941). Đây là thời điểm Bác Hồ mới về nước, cách mạng Việt Nam đang ở trong giai đoạn vô cùng khó khăn, hiểm nghèo. Tình thế của đất nước lúc đó có thể được ví như “ngàn cân treo sợi tóc”, vận mệnh dân tộc đang đứng trước những thử thách lớn lao, cũng rất “chông chênh”.
=> Như vậy, nghĩa biểu tượng của từ “chông chênh” không chỉ nói về chiếc bàn đá, mà còn gợi ra tình thế đầy gian nan, thử thách và hiểm nguy của sự nghiệp cách mạng nước ta lúc bấy giờ.
Bước 3: Tổng hợp và phân tích giá trị nghệ thuật
Khi đã hiểu cả hai lớp nghĩa, chúng ta sẽ thấy được sự tài tình của Bác khi dùng từ “chông chênh”.
Từ “chông chênh” đã tạo ra một sự đối lập, một sự tương phản rất đặc sắc:
- Một bên là sự “chông chênh”, tạm bợ của hoàn cảnh (chiếc bàn đá, tình thế cách mạng).- Một bên là sự vững vàng, lớn lao của công việc và con người (công việc “dịch sử Đảng” là một công việc trọng đại, mang tầm vóc lịch sử; phong thái của Bác thì ung dung, tự tại).
Chính sự đối lập này đã làm nổi bật lên tầm vóc vĩ đại của người chiến sĩ cách mạng Hồ Chí Minh. Dù hoàn cảnh có “chông chênh” đến đâu, Người vẫn hoàn toàn làm chủ tình hình, vẫn vững tin vào con đường mình đã chọn. Điều đó cho thấy một tinh thần lạc quan, một ý chí kiên định và một phong thái ung dung, tự tại của Bác.
Kết luận:
Tóm lại, từ “chông chênh” trong bài thơ “Tức cảnh Pác Bó” có hai lớp nghĩa:
1. Nghĩa tả thực: Miêu tả chiếc bàn đá làm việc của Bác không vững chãi, tạm bợ, qua đó cho thấy cuộc sống ở Pác Bó vô cùng gian khổ, thiếu thốn.2. Nghĩa biểu tượng: Gợi ra tình thế khó khăn, hiểm nghèo, đầy thử thách của cách mạng Việt Nam lúc bấy giờ.
Việc sử dụng từ ngữ đa nghĩa này đã góp phần làm nổi bật hình ảnh Bác Hồ với phong thái ung dung, lạc quan và tầm vóc lớn lao, vượt lên trên mọi hoàn cảnh gian khổ.
Cô hy vọng qua phần giải thích chi tiết này, các em đã hiểu rõ hơn giá trị của một từ ngữ được dùng rất “đắt” trong thơ Bác. Chúc các em học tốt