Được chuyển ngữ từ bài viết “What Maslow Never Got to Teach About Happiness” của Tiến sĩ Edward Hoffman (bài viết gốc được đăng tải trên chuyên trang Psychology Today).
Là một trong những nhà tâm lý học vĩ đại nhất nước Mỹ vào thế kỷ XX, Abraham Maslow cũng đi tiên phong trong việc nghiên cứu về các trải nghiệm đỉnh cao (peak experiences). Đây là những khoảnh khắc đột ngột, khi bạn thấy hạnh phúc tột độ, biết ơn vô bờ và cảm nhận rõ nhất giá trị của bản thân. Theo giả thuyết được Maslow đưa ra, những trải nghiệm này có thể làm thay đổi cuộc sống của bạn.
Trong cuốn Religions, Values and Peak Experiences, Maslow miêu tả các trải nghiệm này như sau: “Chỉ cần thoáng thấy thiên đường là bạn đã ở trong một trải nghiệm đỉnh cao. Đôi khi chỉ cần trải nghiệm nó một lần là bạn đánh bại được ý nghĩ tự sát, hoặc các biểu hiện hủy hoại bản thân như nghiện thuốc lá, nghiện rượu hay nghiện bạo lực”.
Maslow cũng phát hiện ra rằng, những người khỏe mạnh về cảm xúc (đã ở tầng 5 của tháp nhu cầu Maslow) thường có nhiều trải nghiệm đỉnh cao (peak experience) hơn trong cuộc sống thường ngày. Bởi họ cởi mở hơn với những trải nghiệm mới, tò mò hơn và ít lo âu hơn trong các mối quan hệ.
Phát hiện này cũng giúp ông phát triển một thuật ngữ mới là trải nghiệm bằng phẳng (plateau experience). Ông lần đầu đưa ra khái niệm này sau một cơn đau tim năm 1967 khiến ông suýt mất mạng, bởi y học thời đó chưa đủ phát triển để can thiệp nhanh và kịp thời như ngày nay.
Và bởi “trải nghiệm bằng phẳng” được Maslow phát hiện khi đã ở những năm cuối đời, ông chưa kịp phát triển và khiến nó phổ biến như với trải nghiệm đỉnh cao. Có lẽ vì vậy mà không nhiều người biết đến nó (lưu ý không nhầm lẫn khái niệm này với thuật ngữ “plateauing” trong công việc, là hiện tượng xảy ra khi các kỹ năng của bạn trở nên trì trệ, ít tiến bộ). Nhưng trong bối cảnh con người ngày một quan tâm đến chánh niệm, “trải nghiệm bằng phẳng” đang dần được chú ý nhiều hơn.
Vậy chính xác thì “trải nghiệm bằng phẳng” là gì? Khác với những khoảnh khắc “high” của trải nghiệm đỉnh cao, trải nghiệm bằng phẳng là một tập hợp của những niềm vui nhẹ nhàng diễn ra trong khoảng thời gian dài.
Maslow lấy những ví dụ điển hình là người mẹ ngắm nhìn đứa con bé bỏng mới sinh, hay cặp đôi yêu nhau có thể dành hàng giờ nhìn vào mắt nhau mà không biết chán. Hoặc đơn giản hơn, việc đứng ngắm những con sóng lăn tăn trong khi tâm trí mình lắng xuống nhẹ nhàng cũng là một trải nghiệm như vậy.
“Chúng ta hoàn toàn có thể ngắm nhìn một điều kỳ diệu nào đó trong cả tiếng đồng hồ, và tận hưởng mọi phút giây trong đó”, Maslow đã phát biểu như vậy tại Hội nghị Liên ngành về Kiểm soát nội tâm lần thứ hai, diễn ra chỉ vài tuần trước khi ông qua đời vào tháng 6/1970.