Sinh năm 1974, quê Phú Thọ, sống tại Hà Nội. Nguyễn Vĩnh Tiến học kiến trúc, là kiến trúc sư, tuy nhiên anh lại ghi dấu và được biết đến nhiều ở lĩnh vực âm nhạc, thơ ca. Sau tập thơ đầu tiên cách đây hơn 20 năm, anh vừa mới tập hợp và cho ra mắt tập thơ gần 300 trang mang tên “Hỗn độn và khu vườn”. Nhân dịp này phóng viên Báo Nhân Dân có cuộc trò chuyện về nghề với Nguyễn Vĩnh Tiến - người tự họa chân dung mình là kẻ: Mơ màng chính sự/ Kẻ vẽ làm thơ/ Nhiều lúc lơ mơ/ Thì viết nhạc.
Thơ với anh là gì và nó hiện hữu trong cuộc sống của anh như thế nào?
Nếu tính từ năm 8 tuổi với bài thơ đầu tiên: Nhà em có chú chim câu/ Mình đen cổ trắng, mắt nâu dịu hiền thì đến nay tôi có 42 năm song hành cùng thơ ca. 42 năm đó, lúc nào thơ cũng hiện hữu. Nói gì cũng là Thơ, hành động gì cũng là viết Thơ, yêu ai cũng là yêu Thơ... Như vậy, việc làm thơ cũng giống như một kỹ năng, không có gì cao siêu cả. Nếu mà bạn có kỹ năng về thể thao, thì thể thao sẽ ngấm vào bạn, bất kỳ ở tuổi nào. Tương tự như vậy, bạn có kỹ năng về âm nhạc thì âm nhạc sẽ thấm vào bạn và kích thích phần não bộ phát triển kỹ năng đó. Thơ ngấm vào tôi và trở thành một "bản năng mới". Một thứ bản năng vừa mê đắm vừa đầy ắp những cảm giác về nỗi buồn và những hoang mang...
Ngoài bản năng chắc còn có sự cố gắng rèn luyện, bồi đắp, tích lũy chứ?
Ở câu hỏi của bạn có hai từ tôi muốn lưu ý, đó là cố gắng, và tích lũy. Cố gắng ở đây, thứ nhất, luôn cố gắng làm bài thơ sau phải hay bài thơ trước. Cố gắng thứ hai, là không giống những nhà thơ nổi tiếng trước, người ta hay rồi mình không được phép giống nữa, mình cố để khác người ta. Cái cố thứ ba là cố sáng tạo ra cái mới, bắt kịp hoặc dự cảm về thời đại, về tương lai... Tôi giống như người leo bậc thang ấy, cố gắng leo lên dù đó có thể là đỉnh núi băng giá và lạnh lẽo...
Còn tích lũy liên quan đến sự học và đọc không ngừng nghỉ. Bởi vì từ cậu bé trở thành chàng trai, sau đó trở thành người đàn ông là cả một quá trình phát triển. Thế thì chàng trai ấy phải tích lũy kiến thức và vốn sống chứ không thể sống bằng bản năng được, không thể sống bằng cảm xúc được. Phải sống và phải tích lũy cái tri thức mới của nhân loại. Cho nên để làm thơ hay không phải bạn chỉ dùng bản năng, cảm xúc mà phải tạo ra cái mới từ những vỉa quặng quý trong kiến thức không ngừng phong phú và sâu sắc của con người.
Thơ có phải là một con đường anh đang đi trên đó và muốn đi về phía đích?
Câu trả lời là không. Với tôi, Thơ không phải là một con đường, cũng không phải là một cái đích. Bởi vì suốt cả một chặng đường bốn thập niên tôi đã từng có biết bao nhiêu mơ mộng và hoài bão. Tôi là dân chuyên Toán thì ước mơ đầu tiên là trở thành nhà toán học chứ. Sau đó thì tôi lại thích lan man sang hình học không gian, rồi học kiến trúc, mơ mình thành kiến trúc sư giỏi. Đến tuổi sinh viên mới thấy chính trị hấp dẫn, hoạch định chính sách rất là hay, trở thành nhà chính trị lỗi lạc mới là đích đến đáng giá của cuộc đời chứ? Thế rồi sau lại đến âm nhạc, cũng muốn tạo ra những đỉnh cao này nọ nhưng rồi tất cả các “đích” đó, cũng chưa hẳn đã đúng với năng lực và phẩm chất của mình. Để rồi bây giờ, cứ thanh thản sống, không quan trọng đường hay đích nữa, mà chỉ biết nỗ lực mỗi ngày, sức đến đâu làm đến đó.
Như vậy tất cả các ước mơ đều có thể thay đổi theo quá trình bạn lớn lên. Tôi cũng chả có gì phải xấu hổ khi thú nhận rằng là tôi có quá nhiều tham vọng, quá nhiều ước mơ, đôi khi khá hỗn loạn. Nhưng mà trong cái hỗn loạn đấy thì Thơ vẫn cứ đến nhẹ nhàng, dịu dàng, đôi khi như là hơi thở, như thiên nhiên, nhẹ thơm như một bông hoa lạ, quyến rũ như ảo ảnh, hư ảo xa xôi như ánh trăng dịu dàng bên mình và giúp cho tâm hồn cân bằng lại. Bởi vì nếu con người cứ hừng hực tham vọng mãi lúc nào cũng như ngọn núi lửa phun trào thì sẽ không thể cân bằng nổi mà sẽ nhanh chóng trở thành đám tàn tro. Nhưng đối với tôi, Thơ lại giúp cho ngọn núi lửa trở thành con người, một con người với khu vườn giác quan mẫn cảm. Đấy là cảm giác rất thật.
Nhìn lại một chút, mấy chục năm qua, anh thấy thơ anh lúc ấy và bây giờ thế nào?
Đó chính là câu chuyện của "Hỗn độn và khu vườn". Tức là tập thơ này bắt đầu khởi hành cùng tôi từ năm 20 tuổi cho đến nay 50 tuổi, nghĩa là ba mươi năm đồng hành chữ. Một tập thơ gần ba trăm trang, mô tả, giãi bày, tưởng tượng, ước ao trong 30 năm. Khi giở bất kỳ trang nào ra tôi đều ngỡ ngàng không hiểu sao mình từng có suy nghĩ như thế và hoàn toàn thấy tươi mới, thấy con người mình như dòng sông có nhiều quãng, bạn vớt được quãng nào cũng có một chút lấp lánh của thời gian in dấu. Và tôi cũng ngạc nhiên là tại sao mình không thống kê, không đi sâu nữa và tôi luyện một phong cách đặc trưng rồi biến nó thành một sản phẩm khổng lồ. Nhưng mà tất cả những cái khái niệm ấy trên dòng sông của sự đổi thay, đều vô nghĩa hết. Không có sự khổng lồ nào cả, chỉ có sự lấp lánh của hiện thực thôi, có nghĩa tất cả hiện thực đã trôi qua đều li ti, lấp lánh và đều là những cảm xúc đáng trân trọng. Mình đừng nghĩ rằng mãi về những khái niệm to, nhỏ, hay vĩnh hằng. Chỉ có sự trôi đi, mất đi mới là vĩnh hằng.