Những năm qua, chúng ta đã không còn xa lạ với những cụm từ “lũ chồng lũ”, “sạt lở kinh hoàng” hay “siêu bão lịch sử”. Từ những thảm họa đất đá vùi lấp tại Rào Trăng, Trà Leng năm 2020, sức tàn phá khủng khiếp của cơn bão số 3 (Yagi) năm 2024 cho đến lũ lụt nghiêm trọng ở Nam Trung Bộ năm 2025, cho thấy thiên tai khốc liệt đang trở thành “bình thường mới”.
Tại sao khi bão lũ ập đến, câu hỏi đầu tiên chúng ta đặt ra luôn là: “Rừng còn hay mất?”. Bởi lẽ, rừng không chỉ là tài sản kinh tế, mà là “áo giáp xanh” bảo vệ con người trước thịnh nộ của thiên nhiên. Độ che phủ và chất lượng rừng đã trở thành chỉ tiêu an ninh quốc gia, một thước đo bền vững mà bất kỳ một sai số nào cũng có thể phải trả giá bằng sinh mạng và tài sản.
Con số độ che phủ rừng hơn 42% được xem là niềm tự hào và là kết quả của nhiều thập kỷ nỗ lực bền bỉ của Việt Nam. Tuy nhiên, đằng sau "tấm màn nhung" của những số liệu thống kê là những khoảng lặng đáng lo ngại về chất lượng rừng, sự đứt gãy sinh thái giữa rừng trồng đơn loài và rừng tự nhiên đa tầng tán. Trong bối cảnh thiên tai ngày càng khốc liệt, việc nhìn lại thực chất "sức khỏe" của rừng không chỉ là một yêu cầu khoa học, mà là mệnh lệnh cấp bách để gia cố “lá chắn xanh” bảo vệ an sinh quốc gia và thực hiện cam kết Net Zero.
Trong nỗ lực toàn cầu nhằm kiềm chế sự gia tăng nhiệt độ trái đất, rừng được ví như “vũ khí” hiệu quả nhất. Tại Hội nghị lần thứ 26 Các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP26), Việt Nam đã mạnh mẽ cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” (Net zero) vào năm 2050. Để hiện thực hóa mục tiêu này, vai trò của rừng trong việc hấp thụ và lưu trữ khí CO2 là không thể thay thế.
Theo các nghiên cứu sinh thái học rừng nhiệt đới, mỗi ha rừng tự nhiên có thể lưu trữ từ 200 đến 300 tấn CO2 trong sinh khối và đất rừng. Với hệ thống rừng hiện nay, nước ta mỗi năm có thể hấp thụ hàng chục triệu tấn CO2. Nhưng giá trị của rừng không chỉ nằm ở những con số khí thải. Rừng là một thực thể sống có chức năng điều hòa khí hậu cực kỳ tinh vi. Tán rừng hoạt động như một lớp màng ngăn bức xạ, làm mát bề mặt đất từ 3-5°C so với khu vực đất trống, đồng thời giữ độ ẩm không khí qua quá trình thoát hơi nước.
Đặc biệt, trong kỷ nguyên của những trận mưa cực đoan “trăm năm có một”, rừng đóng vai trò như bộ phanh thủy văn. Nó bẻ gãy sức công phá của những giọt mưa xối xả, cho phép nước thấm dần vào lòng đất. Hệ rễ cây rừng đan xen như một mạng lưới cơ học khổng lồ, neo giữ đất đá, ngăn chặn sự sạt lở từ sâu bên trong lòng núi. Nếu rừng không đủ dày, không đủ khỏe, khả năng “hãm phanh” này bị tê liệt, biến mọi cơn mưa lớn thành thảm họa quét sạch hạ du.