Lúc còn tiểu học, mình (và nhiều học sinh khác) có một cơn ác mộng là Vở Báo Bài. Mình được yêu cầu sử dụng cuốn vở đó để viết những bài tập cần làm ngày hôm nay, nhưng mà mục đích chính của nó đó đối với mình chính là chia rẽ gia đình: lỡ kiểm tra không tốt hay làm bài tập về nhà mà quên luôn ở nhà thật thì bị phê ngay vào sổ.
Mỗi lần bị phê vào sổ là biết tối nay kiểu gì cũng bị ăn chửi. Mình sẽ không biết phải đưa vở cho ai ký, vì có là bố hay mẹ thì cũng đều ăn chửi như nhau. Ba thì chửi sợ hơn, nên thường sẽ canh lúc ba đi nhậu để nhờ mẹ ký. Mẹ chửi nhẹ, nhưng không được cho mẹ ký lúc ba ở gần, không thì ăn chửi từ cả hai.
Lúc lên cấp 2 thì vở báo bài biến mất, mình thở phào nhẹ nhỏm. Tuy nhiên, sự đáng sợ của chữ ký phụ huynh vẫn không giảm. Mỗi lần có phiếu báo điểm hay ăn cái bản kiểm điểm là lại yêu cầu chữ ký
Giờ nhìn lại, mình không biết tại sao chữ ký của phụ huynh lại trở thành một phần trên hành trình học của mình, và tại sao nó lại không mấy tích cực (cụ thể là ác mộng)?
Chữ ký của phụ huynh là một phương tiện phổ biến để gia tăng sự tham gia của ba mẹ vào việc học của mình, nhưng hiệu quả của chúng cao tới mức nào?
dearHọc là một tuyển tập mình mới tạo để viết về hành trình học của mình nói riêng và cách giáo dục ảnh hưởng mình nói chung. Ở series này, mình hóng được hiểu nhiều hơn về tại sao hệ thống giáo dục mình đang học lại như vậy, cũng như nó ảnh hưởng mình như thế nào dưới góc độ học sinh.
Chữ ký: bị nỗi sợ và sự hiểu nhầm che đi mục đích chính
Chữ ký của phụ huynh đóng vai trò chủ yếu là để giúp ba mẹ gia tăng sự tham gia vào việc học của học sinh. Do vậy nên nơi yêu cầu chữ ký thường sẽ là những giấy tờ tóm tắt (một cách không quá tốt) lại tiến trình của học sinh: giấy báo điểm, giấy kiểm điểm.
Khi được yêu cầu ký vào những giấy tờ như trên, ba mẹ sẽ biết tình hình học tập của mình ra sao, mình ở trên trường lớp đang như thế nào. Sự tham gia của bố mẹ, kết nối thông qua một chiếc chữ ký, được mong đợi là đủ: bố mẹ biết điểm của mình và chiếc chữ ký chứng tỏ cho sự đồng thuận.
Tuy nhiên, nếu chỉ vậy thì tại sao chữ ký của bố mẹ lại thường được gắn liền với các cơn ác mộng của mình và cũng như là học sinh? Tại sao học sinh lại sợ khi bố mẹ được tham gia vào việc học của mình?
Mình không hiểu tại sao chữ ký phụ huynh lại phần lớn được yêu cầu chỉ khi học sinh đang học không tốt ở trên trường. Mỗi khi mình kiểm tra được điểm 10, điểm 9 thì chẳng ai nói năng gì, nhưng lỡ ăn con dưới trung bình mà xem… ăn chửi tại do phải để cho bố mẹ ký.
Điều này có đồng nghĩa với việc sự tham gia của bố mẹ chỉ dừng ở mức khi học sinh đang làm không tốt (không tốt ở đây là điểm dưới sự mong đợi của giáo viên)? Tức vai trò của phụ huynh trong học tập chỉ được yêu cầu khi học sinh đang làm không tốt ở trên trường, còn học sinh đang làm tốt thì thôi không quan tâm cũng không sao.
Từ đó, chữ ký của phụ huynh bây giờ sẽ không hẳn là gia tăng sự tham gia của phụ huynh vào trong việc học nữa, mà là yêu cầu sự nhận thức của phụ huynh khi điểm số của học sinh dưới mong đợi. Không gian cho vai trò của phụ huynh đối với giáo dục bị thu hẹp lại: không cần sự động viên, mỗi kỷ luật là đủ.
Cũng do vậy mà góc nhìn của phụ huynh đối với việc bị yêu cầu phải ký dần méo mó: mình chỉ bị yêu cầu ký mỗi khi con mình làm không tốt, nên chữ ký hay đại diện cho sự khiển trách của nhà trường dành cho mình do con mình đang làm không tốt.
Cha mẹ sẽ cảm thấy tội lỗi vì mình đang làm không tốt, cũng như tức giận vì con đang làm xấu mặt mình. Những phản ứng đó dần sẽ che đi những câu hỏi quan trọng hơn cần phải cân nhắc: tại sao con mình lại không làm tốt? đâu là cách để con có thể làm tốt hơn?
Nhìn sang một số phương pháp khác để gia tăng sự tham gia của phụ huynh, mình cũng thấy vấn đề tương tự. Mình chưa và mình không thấy phụ huynh nào được mời để gặp mặt giáo viên vì con đang học tốt bao giờ.
Điều này càng đóng góp nhiều hơn về việc hiểu sai góc nhìn và lí do tại sao phụ huynh nên tham gia vào việc học của học sinh. Sự tham gia của phụ huynh nên được đồng đều ở mọi giai đoạn: khi học sinh đang có điểm cao hay thấp, đang trình bày tốt hay chưa đạt yêu cầu—nhưng thông qua những công cụ hiện tại đang được sử dụng, có lẽ sự tham gia của phụ huynh chỉ được cân nhắc và nghĩ đến khi mọi chuyện đang tiến triển tiêu cực.
Như thể đó hoàn toàn là lỗi của phụ huynh. Như thể một chiếc chữ ký là đủ để nhà trường bỏ qua những điểm số thấp đó. Phụ huynh biết tới chuyện này là được. Còn học sinh ra sao thì mình có thể tạm mặc kệ.
Thay đổi như nào,
Mình vẫn thấy yêu cầu chữ ký phụ huynh là một công cụ tốt, nhưng cần phải được sử dụng hiệu quả hơn. Chữ ký nếu được yêu cầu ở giai đoạn học sinh đang làm không tốt, thì cũng cần phải tiếp tục được yêu cầu ở giai đoạn tiến triển sau đó: để biết rằng học sinh đang dần tốt hơn rồi, hay tiếp tục trở nên tệ hơn.
Chữ ký nên được sử dụng làm một nền tảng để bắt đầu sự giao tiếp giữa giáo viên và học sinh, không phải là hoàn thành. Khi phụ huynh được yêu cầu ký thì nên được yêu cầu viết thêm về việc phụ huynh nghĩ như nào với tình hình hiện tại.
Giáo viên cũng cần đóng vai trò làm người gợi ý và đề xuất làm sao để cải thiện hay tiếp tục tình hình hiện tại của học sinh. Cả hai nên giao tiếp với nhau sau đó. Chữ ký chỉ là miếng mồi. Chính sự giao tiếp sau đó mới là điều quan trọng để đào sâu vào việc hiểu nhiều hơn về học sinh.
Sau cùng, mình nghĩ mình không (nên) sợ chữ ký phụ huynh nhiều tới vậy. Chỉ là vì góc nhìn của mình, giáo viên, lẫn phụ huynh với chữ ký bị tiêu cực và hạn hẹp: là một ngôn ngữ giao tiếp khó hiểu, nhưng phần lớn là để cho ai cũng cảm thấy tệ với tiến trình học hiện tại của học sinh.
Có cách sử dụng tốt hơn mà.